Een onverharde weg loopt tussen de hagen naar enkele huizen. De ondergrond is ongelijk, met sporen en kleine onregelmatigheden die bij een oude dorpsweg horen. Links gaat een woning gedeeltelijk schuil achter het groen. Verderop staat een gebouw met een opvallend patroon van donkere balken in de gevel. Rechts daarvan verheft zich een houten windmolen boven de begroeiing. Het is een eenvoudig straatbeeld, maar juist daardoor vertelt deze foto veel: ze toont een omgeving waarin wonen, werken en het landschap nog dicht bij elkaar lagen. Volgens de plaatsaanduiding bij deze opname zien we de Oude Molen van Genk, ook bekend als de Molen Vaes. Deze houten korenwindmolen stond op de Stichelsberg, aan de noordzijde van de huidige Schabartstraat, ter hoogte van nummer 7 aan de zijde van de Windmolenstraat, bij de Berglaan en de Hoogstraat. De molen wordt in de Belgische Molendatabase beschreven als een staakmolen. Op de foto valt vooral de hoge, houten molenkast op. De wieken tekenen zich af tegen de lucht, terwijl het onderste gedeelte gedeeltelijk achter de begroeiing verdwijnt. De molen staat duidelijk los van het gebouw ernaast. Samen vormen ze het herkenningspunt aan het einde van de weg. Er zijn geen voorbijgangers of voertuigen te zien. Daardoor gaat alle aandacht naar de gebouwen, de hagen en die grote houten constructie die boven het dagelijkse straatbeeld uitsteekt. De geschiedenis van de molen voert terug naar de negentiende eeuw. Arnold Vaes kreeg in 1868 toestemming voor de oprichting; het kadaster vermeldt de molen in 1870. Als bouwheer wordt de Genkse brouwer Jan Renier Theunissen genoemd. Zijn schoonzoon Martinus Vaes verwierf de molen in 1872. De familie Vaes verbond zo haar naam blijvend aan deze plek. Voor de mensen uit de omgeving was een korenmolen in de eerste plaats een werkplaats. Hier werd graan verwerkt tot meel, een grondstof die rechtstreeks verbonden was met het dagelijkse voedsel. Achter het vertrouwde silhouet van een windmolen ging zwaar en zorgvuldig werk schuil: zakken verplaatsen, het maalwerk bedienen en voortdurend rekening houden met de beschikbare wind. De rust van een foto laat dat werk nauwelijks zien. Ze bewaart de buitenkant, terwijl de bedrijvigheid binnen onzichtbaar blijft. Ook de weg verdient aandacht. Hij heeft geen strakke afboording en loopt vrijwel ongemerkt over in de begroeide bermen. De hagen schermen de erven af, maar sluiten het zicht niet helemaal af. Tussen het groen blijven daken, gevels en kale boomtakken zichtbaar. Het zijn zulke kleine bijzonderheden die een oude opname waardevol maken. Niet alleen een verdwenen gebouw wordt vastgelegd, maar ook de manier waarop een buurt eruitzag vóór latere heraanleg en bebouwing. De woning naast de molen op de foto is niet de molenaarswoning. De molenaarsfamilie Vaes woonde elders in het centrum van Genk.
Een tweede leven in Zonhoven
In 1910 verdween de Oude Molen uit Genk, maar daarmee eindigde haar bestaan nog niet. Pieter Jan Evers-Vaes liet haar overbrengen naar Zonhoven. Daar werd ze opnieuw opgericht aan de Klapstraat, op de hoek met de Herestraat in het gehucht Heuven. Ze raakte er bekend als de Molen Evers, of de Molen van Heuven. De kadastrale inschrijving van de heropbouw volgde in 1911. Zo kreeg dezelfde houten molen een plaats in het leven van een andere gemeenschap. Wat in Genk een vertrouwd herkenningspunt was geweest, werd in Zonhoven opnieuw een werkende korenmolen. Een dergelijke verhuizing maakt duidelijk dat een molen ook een waardevol bedrijfswerktuig was: de constructie kon worden afgebroken en elders weer worden opgebouwd. In Zonhoven ondervond Evers concurrentie van andere wind- en watermolens. In 1930 werd het malen met de windmolen stopgezet. Vijf jaar later, in 1935, volgde de afbraak. De maalderijactiviteit werd voortgezet met een elektrische installatie aan de Heuvenstraat, die door zoon Eduard Evers nog tot na 1966 werd uitgebaat.
X
Geen opmerkingen:
Een reactie posten