Een klein huisje onder een steil pannendak, bomen langs een smalle doorgang en daarboven de vertrouwde toren van de Sint-Hubertuskerk. Deze foto brengt ons naar de Zagerijstraat in Membruggen, anno 1958. Een eenvoudig dorpsgezicht, zonder grote gebeurtenis of opvallende drukte, maar juist daardoor een waardevolle herinnering. Wat voor de inwoners toen een alledaags hoekje was, laat ons vandaag zien hoe de omgeving van de kerk er bijna zeventig jaar geleden uitzag. De opname werd gemaakt door Vital Medaerts (1924–2021), die 68 jaar lang correspondent was van Het Belang van Limburg in Riemst. Generaties streekbewoners leerden zijn naam kennen via het plaatselijke nieuws. Zijn belangstelling voor de eigen omgeving kreeg ook een blijvende betekenis: foto’s zoals deze bewaren gebouwen en straatbeelden die later veranderden of verdwenen. Op de achtergrond beheerst de Sint-Hubertuskerk het beeld. De mergelstenen toren steekt boven de woningen uit, met zijn smalle rondboogvensters, gekoppelde galmgaten en hoge spits. De huizen staan er dicht tegenaan, waardoor de kerk haast vanzelf deel lijkt uit te maken van het dagelijkse wonen. Tussen de daken en het groen zien we een dorpskern die door de jaren heen gegroeid is, met gebouwen van verschillende ouderdom en omvang. De geschiedenis van de kerksite reikt terug tot ver vóór deze opname. In 1262 schonk Willem, heer van Membruggen, de tienden aan de abdij van Hocht. De abdis kreeg ook het recht om de pastoor te benoemen. Zo was de kerk eeuwenlang verbonden met een abdij die een belangrijke plaats innam in de geschiedenis van de streek. Het kerkgebouw dat hier vóór de huidige kerk stond, werd in 1666 vergroot. In 1727 stortte de toren in; de heropbouw volgde in 1757. De huidige kerk kwam in 1872 tot stand naar ontwerp van architect S.H. Vanden Born. Ze werd opgetrokken in neoromaanse stijl, met de karakteristieke ronde bogen die ook aan de toren herkenbaar zijn. Het onderste gedeelte van de toren uit 1757 bleef behouden. In 1899 volgde een uitbreiding naar plannen van Mathieu Christiaens, onder meer met een kooromgang, een traptoren en een doopkapel. De kerk die Vital Medaerts in 1958 fotografeerde, droeg dus al verschillende bouwfasen in zich. Ook de omgeving van de kerk behoort tot dat historische geheel. Het kerkhof met zijn ommuring herinnert aan de tijd waarin de overledenen vlak bij de parochiekerk begraven werden. Sinds 13 februari 1998 zijn de Sint-Hubertuskerk en de kerkhofmuur beschermd als monument. Het omliggende kerkhof is afzonderlijk beschermd als dorpsgezicht. Daarmee wordt ook de samenhang tussen het gebouw en zijn onmiddellijke omgeving erkend. Toch is het vooral het kleine huisje midden op de foto dat de blik vasthoudt. De eenvoudige gevel, de twee ramen met luiken en het zware pannendak geven het een heel eigen karakter. De dakpannen liggen in lange, onregelmatige rijen; de gevel vertoont de sporen van ouderdom en onderhoud. Het is zo’n woning die vroeger vanzelfsprekend bij een dorpsstraat hoorde, maar waarvan het verdwijnen achteraf een merkbare leegte in de herinnering kan achterlaten. Dit huisje werd inmiddels afgebroken en vervangen door een nieuwe woning. Over de bewoners vertelt de foto ons niets. We kennen hun namen niet uit dit beeld en weten evenmin wat zich achter die ramen afspeelde. Wel zien we de schaal van hun woning, de nabijheid van de kerk en de beperkte ruimte tussen huis, tuinmuur en doorgang. Juist die kleine bijzonderheden maken de opname zo tastbaar. Ze tonen hoe mensen hier woonden, zonder dat de fotograaf daarvoor een bewoner in beeld hoefde te brengen. Uiterst rechts is nog een gedeelte zichtbaar van de woning die bij de vroegere houtzagerij hoorde. Die woning werd later gerestaureerd en als erfgoed bewaard. Van het gebouw zien we slechts een strook van de gevel, enkele ramen en een deel van het dak, maar ook dat kleine fragment verwijst naar een ander hoofdstuk uit het dorpsverleden: dat van de plaatselijke bedrijvigheid. Dat houtbewerking in Membruggen een plaats had, blijkt ook uit de heemkundige documentatie. In een bespreking in Heemkunde Limburg wordt vermeld dat de familie Rouffa in de jaren twintig een houtzagerij in het dorp oprichtte. Het is een aanwijzing voor de ontwikkeling van ambachtelijke bedrijven naast de landbouw. Op deze opname komen zo verschillende lagen van Membruggen samen. De kerk vertelt over eeuwen parochiegeschiedenis. Het verdwenen huisje bewaart de herinnering aan het gewone wonen. De gedeeltelijk zichtbare zagerijwoning verwijst naar arbeid en ondernemerschap in het dorp. Tussen die gebouwen staan bomen, lopen muren en hangen draden: kleine elementen die het straatbeeld van 1958 zijn vertrouwde, ongekunstelde karakter geven.
Vital Medaerts legde hier een hoekje vast dat op het eerste gezicht weinig uitleg nodig had. Iedereen uit de omgeving wist waar het was. Vandaag krijgt dezelfde foto een andere betekenis. We kijken aandachtiger naar een raam, een dakrand of een doorgang, omdat niet alles meer bestaat zoals het toen was. Het huisje verdween, een andere woning werd gerestaureerd en de kerk bleef boven de daken uitsteken. Dankzij deze opname kunnen we nog even terug naar de Zagerijstraat van 1958.
X
Geen opmerkingen:
Een reactie posten