Herinneringen aan het Oude Maasland

Er zijn foto's die meer vertellen dan woorden. Dit beeld is daar een prachtig voorbeeld van. We zien een Belgisch trekpaard dat een zwaarbeladen hooiwagen voorttrekt over het gras langs de Maas. Naast het paard stapt de voerman, een lange leidsel of zweepsteel in de hand, terwijl een klein jongetje stil aan de waterkant zit. Zijn blik volgt het tafereel alsof hij beseft dat hij getuige is van iets wat ooit zal verdwijnen. Hoewel de foto een historische sfeer oproept, toont ze vooral een manier van leven die gedurende de eerste helft van de twintigste eeuw heel gewoon was in het Maasland. Dorpen zoals Uikhoven, Kotem, Meeswijk, Leut, Boorsem en Mechelen aan de Maas leefden in een ritme dat volledig werd bepaald door de seizoenen, de rivier en het land.

Het Belgisch trekpaard: de kracht van de boerderij

Het indrukwekkende paard op de foto is een typisch Belgisch trekpaard. Dit ras ontstond in de negentiende eeuw in België en groeide uit tot een van de sterkste werkpaarden ter wereld. Met zijn enorme spierkracht kon het zware karren vol hooi, bieten, graan of hout trekken over modderige wegen waar tractors toen nog niet bestonden. Op vrijwel iedere boerderij in het Maasland stond minstens één trekpaard op stal. Het dier was veel meer dan een werkkracht; het maakte deel uit van het gezin. Een goed verzorgd trekpaard betekende zekerheid voor de oogst en dus ook voor het inkomen van de familie.

Het hooi: wintervoorraad voor mens en dier

De wagen op de foto is hoog opgestapeld met hooi. Dat was geen toevallige vracht. In de zomer werd elk droog moment benut om gras te maaien, te keren en te laten drogen. Daarna werd het zorgvuldig op wagens geladen en naar de boerderij gebracht. Hooi vormde de belangrijkste wintervoorraad voor paarden en koeien. Eén regenbui op het verkeerde moment kon een groot deel van de oogst bederven. Daarom werkten gezinnen vaak van zonsopgang tot zonsondergang zodra het weer gunstig was.

De Maas als levensader

De rivier op de achtergrond is veel meer dan een decor. Eeuwenlang was de Maas de levensader van het Maasland. Ze voorzag de weilanden van vruchtbare grond, leverde vis, zorgde voor transport en bepaalde waar mensen zich vestigden. De graslanden langs de rivier waren bijzonder geschikt voor hooiwinning. Door de vochtige bodem groeide er rijk gras dat uitstekende voeding opleverde voor het vee. Juist daarom reden boeren regelmatig met paard en wagen langs de Maasdijken.

Knotwilgen: onmisbaar in het landschap

De rij knotwilgen op de achtergrond is typerend voor het traditionele Maasland. Deze bomen werden om de paar jaar geknot zodat nieuwe takken konden uitgroeien.

Hun hout kreeg allerlei toepassingen:

• brandhout voor de kachel;
• stelen voor gereedschap;
• afrasteringen;
• vlechtwerk voor manden;
• herstel van landbouwhekken.

Bovendien hielden de wortels de oevers stevig vast en boden de bomen beschutting tegen de wind.

Een jeugd tussen werk en natuur

Misschien is het meest ontroerende detail wel het jongetje aan de waterkant. Kinderen groeiden vroeger letterlijk op tussen het werk. Na school hielpen ze vaak mee op het land, haalden koeien uit de wei of reden mee met paard en wagen. Tegelijk bood de Maas hen een wereld vol avontuur. Ze vingen stekelbaarsjes, bouwden hutten tussen de wilgen, zochten kikkers of zaten – zoals op deze foto – eenvoudigweg naar het stromende water te kijken. De rivier was hun speelplaats, maar ook een plek waar respect voor de natuur vanzelf werd aangeleerd.

Een wereld die langzaam verdween

Vanaf de jaren vijftig veranderde het plattelandsleven snel. Tractoren namen het werk van de trekpaarden over, landbouwmachines werden groter en efficiënter, en veel traditionele werkzaamheden verdwenen. Waar vroeger het ritmische geluid van paardenhoeven en houten wagenwielen klonk, hoorde men steeds vaker dieselmotoren. Met die modernisering verdween ook een stukje van het dagelijkse dorpsleven dat generaties lang onveranderd was gebleven.

Een tijdloos beeld

Deze foto brengt meer in herinnering dan alleen een boer met zijn paard. Ze vertelt het verhaal van eenvoud, hard werken, verbondenheid met de natuur en de hechte band tussen mens en dier. Het jongetje aan de Maas herinnert ons eraan hoe een jeugd eruitzag toen het leven nog werd bepaald door de seizoenen en niet door de klok. Wie vandaag langs de Maas wandelt, ziet nog altijd de rivier stromen en hier en daar een rij oude knotwilgen. Het landschap is veranderd, maar de herinnering aan het Maasland van vroeger leeft voort in beelden zoals deze – stille getuigen van een tijd waarin het Belgische trekpaard het tempo van het leven bepaalde en de Maas de ziel van het landschap vormde.

(Geschreven door Conaert Jp)

X

DE MAAS

Gestaag stromend, uiterlijk een kalme rivier met hier en daar eilandjes en grintbanken, grotere en kleinere stroomversnellingen, driftige draaikolken en kolkjes en over grote delen druk bevaren, heeft zij dichters en schrijvers geïnspireerd tot het in poëzie en proza bezinnen van haar schoonheid. Niet alleen biedt de Maas een lieflijke aanblik, op vele plaatsen bestaat de mogelijkheid tot het beoefenen van vakantiegenoegens als zwemmen, zeilen en vissen (Karpers, snoeken en baarzen bewegen zich met onnavolgbare wendbaarheid naast snoekbaars, voorn en blei door de snelstromende rivier). 

Er zijn maar weinig rivieren die zoveel verhalen met zich meedragen als de Maas. Al eeuwenlang kronkelt ze door het landschap, langs dorpen, weilanden, oude boerderijen en statige populieren. Ze was er al lang voordat de eerste huizen werden gebouwd en zal er nog zijn wanneer vele generaties slechts herinneringen zijn geworden. Voor de mensen van het Maasland was de Maas veel meer dan een rivier. Ze was een buur, een vriend, een broodwinner en soms ook een vijand. Vissers wierpen er hun netten uit in de vroege ochtend, terwijl de mist nog als een dunne deken over het water hing. Schippers voeren langzaam stroomopwaarts met hun zwaarbeladen aken, getrokken door paarden die moeizaam over het jaagpad stapten. Kinderen speelden tussen de Maaskeien, bouwden dammetjes en zochten naar gladde stenen die door het water in duizenden jaren waren gepolijst. In de zomer leek de Maas vredig. Het zonlicht danste op het water, vogels zweefden boven de oevers en het ruisen van de populieren mengde zich met het kabbelende geluid van de stroom. Op warme dagen waagden jongens zich in het water, vaak zonder te beseffen hoe verraderlijk de rivier kon zijn. Want achter haar rustige uiterlijk schuilde een onzichtbare kracht. Draaikolken, diepe geulen en sterke stromingen maakten van de Maas een rivier die altijd respect afdwong. Wanneer de herfststormen kwamen en de regen dagenlang bleef vallen, veranderde alles. Het water steeg langzaam maar onafwendbaar. Weiden verdwenen onder het bruine water, akkers veranderden in een eindeloze vlakte en soms moesten gezinnen hun huizen verlaten. Toch keerde het leven telkens terug. De Maas gaf niet alleen water; ze bracht ook vruchtbare grond die de velden opnieuw liet bloeien. Langs haar oevers ontstonden verhalen die van generatie op generatie werden doorverteld. Verhalen over schippers die de rivier beter kenden dan hun eigen dorp, over kinderen die hun eerste vis vingen, over geliefden die elkaar ontmoetten aan het water en over mensen die de kracht van de rivier nooit meer vergaten. Wie vandaag langs de Maas wandelt, ziet misschien een moderne rivier. Maar wie goed kijkt, ontdekt nog steeds de sporen van vroeger. De afgeronde Maaskeien, oude aanlegplaatsen, verdwenen veerponten en stille bochten waar de tijd lijkt te hebben stilgestaan. Daar leeft de herinnering aan een Maas die het ritme van het dagelijks leven bepaalde. De Maas is daarom niet alleen een rivier. Ze is het geheugen van het Maasland. Ze bewaart de verhalen van hen die langs haar oevers leefden, werkten, speelden en droomden. Haar water stroomt voortdurend verder, maar de herinneringen blijven. Juist daarom zal de Maas voor velen altijd meer zijn dan een stroom water: ze is een stukje thuis, een bron van nostalgie en een onlosmakelijk deel van onze geschiedenis.

(Geschreven door Conaert Jp)

X

OVERSTROMING (KOTEM, UIKHOVEN, HERBRICHT, NEERHAREN, HOCHTER BAMPD) JULI 2021

  Foto's Jp

De overstromingen van juli 2021 behoren tot de zwaarste die het Maasland in tientallen jaren heeft meegemaakt. Door uitzonderlijk hevige regenval in België, Duitsland en Luxemburg steeg de Maas tot een recordpeil. De enorme watermassa bereikte op 15-17 juli 2021 ook de Limburgse Maasdorpen.

Gevolgen voor Uikhoven, Kotem en Maasland

• Uikhoven werd gedeeltelijk omsloten door het hoogwater. Wegen kwamen onder water te staan en bewoners moesten zich voorbereiden op een mogelijke evacuatie.
• Kotem werd zwaar bedreigd door de stijgende Maas. De overheid besliste uiteindelijk tot een verplichte evacuatie van Kotem en een deel van Boorsem (tot aan de Bampstraat).
• Grote delen van de uiterwaarden stonden volledig onder water. Landbouwgronden, weilanden en natuurgebieden veranderden tijdelijk in één grote waterplas.
• Brandweer, Civiele Bescherming, politie, militairen en honderden vrijwilligers werkten dag en nacht aan de bescherming van woningen en dijken.
• Dankzij de verhoogde dijken en waterbeheersingswerken bleef de schade in het Belgische Maasland veel beperkter dan in delen van Wallonië en Duitsland, waar de ramp tientallen slachtoffers eiste.

Historisch hoogwater

Voor veel inwoners was dit het hoogste Maaswater sinds de bekende overstromingen van 1993 en 1995. Oudere bewoners herinnerden zich ook nog de grote overstroming van 1926, toen gezinnen in onder meer Uikhoven en Kotem dagenlang op hun zolders moesten verblijven.

Indrukwekkende beelden

Tijdens de piek stond:

• de Maas kilometers breed;
• landbouwgebied volledig onder water;
• verschillende wegen afgesloten;
• de omgeving van Kotem, Boorsem en Uikhoven onder voortdurende bewaking.

De overstroming van 2021 zal daarom een belangrijke plaats blijven innemen in de geschiedenis van het Maasland als een van de grootste hoogwatergebeurtenissen van de 21e eeuw.

X