LIMBURG SEPTEMBER 1944, DE VRIJHEID RUKT OP

Ontworpen door Jp

Op de oude bevrijdingsfoto’s staan ze tussen de huizen: Amerikaanse pantservoertuigen, soldaten in velduniform en inwoners die de straat weer durven innemen. Soms hangt er een Belgische vlag uit een raam. Het zijn beelden waarin de grote geschiedenis plots heel dichtbij komt. De oorlog heeft geen verre plaatsnaam meer. Hij rijdt door een vertrouwde straat, langs een gemeentehuis, een café of een gevel die ook vandaag nog herkenbaar is.

In september 1944 kreeg die ommekeer in een deel van Limburg een naam die is blijven voortleven: ‘Hell on Wheels’. De Amerikaanse 2de Pantserdivisie behoorde tot de strijdmacht die vanuit België naar de Maas en de Duitse grens oprukte. Haar doortocht werd een hoofdstuk uit de bevrijdingsgeschiedenis van onze streek. Maar achter het indrukwekkende beeld van voorbijrijdende pantsers lag een opmars die telkens opnieuw moest worden bevochten.

De divisie stond onder bevel van generaal-majoor Ernest Harmon en maakte in deze fase deel uit van het Amerikaanse Eerste Leger. Naast haar opereerde onder meer de 30ste Infanteriedivisie, bekend als ‘Old Hickory’. Die namen horen bij dezelfde bevrijdingsgeschiedenis, maar niet bij dezelfde eenheid. Voor een juist beeld van september 1944 is dat onderscheid belangrijk: de opmars naar en door Limburg was het werk van verschillende formaties, met elk hun eigen opdrachten en gevechtsroutes.

Hasselt werd op 7 september 1944 bevrijd. De ontvangst van de Amerikaanse militairen maakte diepe indruk op de stad. Na de bezettingsjaren en de bombardementen die eerder dat jaar de stationsomgeving hadden getroffen, betekende hun komst een zichtbare breuk met het dagelijkse leven onder Duits gezag. Toch was de bevrijding van een stadscentrum nog geen garantie dat ook de omgeving veilig was. Even buiten de straten waar de bevolking de soldaten begroette, bleef de militaire situatie onzeker.

Het Albertkanaal vormde een ernstig obstakel. Vernielde bruggen en Duitse weerstand aan de overzijde beletten een eenvoudige voortzetting van de opmars. De zware voertuigen konden slechts verder waar een bruikbare oversteek bestond of opnieuw werd aangelegd. Daardoor kregen verkenners en genietroepen een beslissende rol. Achter iedere tank die verder reed, zat ook het werk van mannen die wegen onderzochten, mijnen opruimden en verbindingen herstelden.

Via de oversteek bij Beringen kwamen Amerikaanse verkenners op de noordelijke kanaaloever terecht. Vervolgens werd ook in de sector bij Hasselt een oversteek voor de verdere opmars tot stand gebracht. Op 12 september werkten Amerikaanse genietroepen bij Stokrooie aan een militaire brug. Zulke werkzaamheden halen minder gemakkelijk de voorgrond van een bevrijdingsverhaal, maar zonder die verbindingen konden de pantsercolonnes hun opdracht niet voortzetten.

Vanaf 13 september trok een gevechtsgroep van de 2de Pantserdivisie verder oostwaarts. De route liep in de richting van As en vervolgens naar het gebied ten noorden van Maastricht. Onderweg vertraagden wegversperringen, mijnen en plaatselijke Duitse weerstand de beweging. Op drassige terreinen waren de voertuigen bovendien sterk op de beschikbare wegen aangewezen. De indrukwekkende pantsermacht kon dus niet overal zomaar doorrijden. Op heel wat plaatsen moesten de Amerikanen hun weg behoedzaam vrijmaken.

Voor Genk kwam de bevrijding op 14 september 1944. Amerikaanse halftracks reden het  centrum binnen, bij de splitsing van de Hoogstraat en de Stationsstraat. Het oude gemeentehuis en de omliggende gebouwen maken van dat beeld een herkenbaar stukje plaatselijke geschiedenis. Aan de gevels hangen Belgische vlaggen. Wat op een militaire kaart een volgende bereikte plaats was, betekende voor de inwoners het einde van de bezetting.

De voertuigen trekken voorbij, maar de huizen blijven staan. Achter die gevels hadden gezinnen gewacht, zich zorgen gemaakt en geprobeerd hun leven voort te zetten. De bevrijding bracht uitzicht op herstel van het gewone bestaan: opnieuw samenkomen, goederen aanvoeren, het plaatselijke bestuur opbouwen. Dat herstel begon terwijl de strijd elders nog volop woedde.

Voor het Maasland begon toen een afzonderlijk en zwaar hoofdstuk. Wie vandaag langs de Zuid-Willemsvaart wandelt, ziet een waterweg tussen dorpen, akkers en woonwijken. In september 1944 werd datzelfde kanaal een verdedigingslijn. Duitse troepen trokken zich terug in de strook tussen de Zuid-Willemsvaart en de Maas. Vernielde bruggen bemoeilijkten de Amerikaanse toegang tot dat gebied. De rivier aan de ene kant en het kanaal aan de andere maakten van de dorpen daartussen een smalle, gevaarlijke gevechtszone.

Lanaken werd op 14 september 1944 bevrijd, maar daarmee was de strijd in de omliggende Maasdorpen nog niet afgelopen. Smeermaas en Neerharen vormden belangrijke plaatsen in de verdere Amerikaanse beweging naar het noorden. Het verschil tussen een bevrijde dorpskern en een nog onveilig buitengebied werd hier bijzonder tastbaar. De komst van Amerikaanse voertuigen betekende hoop, terwijl nabijgelegen kanaaloevers en toegangswegen nog onder vuur konden liggen.

Dat gevaar trof ook de medische hulpverlening. In Neerharen kwam de Amerikaanse arts kapitein Gordon F. Fischer op 16 september om het leven toen de hulppost van het 99ste Infanteriebataljon door Duits artillerievuur werd getroffen. Fischer was kort daarvoor aan die eenheid toegevoegd. Zijn dood maakt duidelijk dat de gevechten veel verder reikten dan de voorste linie: ook wie gewonden verzorgde, liep levensgevaar.

Bij Rekem kwam de opmars eveneens onder zwaar vuur te liggen. Een gevechtsverslag van het 99ste Infanteriebataljon beschrijft hoe een compagnie op 15 september, ondersteund door lichte en middelzware tanks, naar het toen als ‘Reckheim’ aangeduide doel oprukte. Mortier- en artillerievuur maakten de nadering moeilijk. Tanks hielpen bij het uitschakelen van mitrailleurstellingen en andere weerstandsnesten. Andere onderdelen kregen vervolgens met de oversteek van de Zuid-Willemsvaart te maken. De bevrijding voltrok zich hier als een reeks militaire acties, waarbij infanteristen en tankbemanningen elkaar nodig hadden.

Voor de zuivering van het gebied tussen kanaal en Maas werd Task Force Stokes ingezet. In deze samengestelde strijdmacht werkten onderdelen van de 2de Pantserdivisie samen met het 99ste Infanteriebataljon, een zelfstandige eenheid met een Noors-Amerikaanse achtergrond. Tijdens de beslissende gevechten van 16 tot en met 18 september moesten de Amerikanen de resterende Duitse verdediging in de Maasstrook breken.

Uikhoven, Boorsem en Kotem lagen midden in die operatie. De strijd in deze dorpen maakte deel uit van dezelfde opmars naar het noorden. De bevrijders kwamen in een landschap terecht waar het water de bewegingsruimte beperkte en waar dorpswegen toegang gaven tot de volgende huizenrij of stelling. Voor de inwoners waren het de laatste bezettingsdagen, maar ook dagen waarin de dreiging heel dichtbij kwam. Een juichende ontvangst en een gewapend treffen konden in hetzelfde gebied kort na elkaar plaatsvinden.

In Boorsem worden Duitse krijgsgevangenen door het dorp in de richting van Uikhoven afgevoerd. Ook gewonden maken deel uit van de groep. De opname wordt doorgaans rond 17 september 1944 gedateerd. Achter het beeld van verslagen militairen ligt de harde strijd die aan hun gevangenneming voorafging. Onder de Duitse verdedigers bevonden zich jonge rekruten van een opleidingseenheid van de Luftwaffe, die nu als grondtroepen werden ingezet.

De gebeurtenissen in Boorsem bevatten bovendien een pijnlijk hoofdstuk. Op 17 september werd er een groep jonge Duitse militairen doodgeschoten. Over de omstandigheden zijn verschillende verhalen blijven bestaan. Zonder nauwkeurige toetsing van de afzonderlijke getuigenissen kan die gebeurtenis niet zorgvuldig worden beschreven als een gewone gevechtsactie of als een executie. Evenmin mag ze zonder verder bewijs aan één specifieke plek, zoals de Bampstraat, worden vastgemaakt. Juist bij zulke gebeurtenissen verdienen zowel de plaatselijke herinnering als de slachtoffers een precieze behandeling.

Ook Kotem behoorde tot de dorpen die in de bevrijding van de Maasstrook betrokken waren. Het dorp lag binnen het operatiegebied waarin de Amerikanen de Duitse weerstand tussen beide waterwegen opruimden. Daardoor hoort Kotem bij dit verhaal als een gemeenschap die de strijd van nabij meemaakte, verbonden met de gebeurtenissen in Boorsem en Uikhoven. Het verloop van de operatie maakt duidelijk waarom de vrijheid hier niet eenvoudig tegelijk met de Amerikaanse aankomst ten westen van het kanaal kwam.

Voor het gebied dat we vandaag Maasmechelen noemen, bestaat dan ook geen enkel bevrijdingsmoment dat alle dorpen op dezelfde manier dekt. In 1944 waren die plaatsen nog afzonderlijke gemeenten. De huidige gemeentenaam helpt ons om het gebied te situeren, maar mag de verschillen tussen de toenmalige dorpskernen niet uitwissen. Terwijl op de ene plaats al Amerikaanse voertuigen verschenen, hield elders de Duitse verdediging nog stand.

Eisden toont dat verschil bijzonder duidelijk. De mijnomgeving en de cité ten westen van de Zuid-Willemsvaart hadden een ander bevrijdingsverloop dan Eisden-Dorp aan de andere kant. Het kanaal vormde meer dan een grens op de kaart: het scheidde plaatsen die op verschillende ogenblikken uit de bezetting kwamen.

Een plaatselijke ooggetuigenherinnering uit Eisden beschrijft Duitse schuttersputten aan de dorpszijde van het kanaal en beschietingen langs de waterweg. Dezelfde herinnering vertelt over de brand van de bakkerij van De Welvaart aan de overkant. Zulke getuigenissen brengen de strijd terug tot wat inwoners werkelijk zagen: een oever, een brandend gebouw, militairen vlak bij huis. Naast de militaire bewegingen liep het dagelijkse gevecht om zichzelf en het gezin in veiligheid te houden.

De Zuid-Willemsvaart bleef daarmee een van de bepalende elementen van de bevrijding van het Maasland. Bruggen, oversteekplaatsen en de verdediging van de oevers bepaalden waar troepen konden bewegen en waar ze werden tegengehouden. Pas met het uitschakelen van de Duitse posities tussen kanaal en Maas kon de bevrijding ook in deze dorpen worden voltooid. Achter de naam ‘Hell on Wheels’ schuilt hier een plaatselijke geschiedenis van afzonderlijke straten en gezinnen, van opluchting en verlies.

Ook verder naar de Maas hing de Amerikaanse opmars samen met de bewegingen van naburige eenheden. Maastricht en het omliggende gebied mogen daarom niet eenvoudig als het werk van één divisie worden voorgesteld. De acties van ‘Hell on Wheels’ en ‘Old Hickory’ sloten op elkaar aan. Evenmin werd heel Limburg op één septemberdag bevrijd. De bevrijdingskalender verschilde van gemeente tot gemeente, en in Nederlands Limburg zou de oorlog in sommige gebieden nog maanden voortduren.

Hoe kwetsbaar de herwonnen vrijheid bleef, ondervond Genk amper enkele weken later. Op 2 oktober 1944 werd het pas bevrijde centrum zwaar getroffen door een Amerikaans bombardement. Die ramp hoort eveneens bij de geschiedenis van dat najaar. Ze herinnert eraan hoe dicht vreugde en verlies bij elkaar lagen, zelfs nadat de bezetter uit de eigen straten was verdwenen.

Voor de manschappen van de 2de Pantserdivisie liep de weg ondertussen verder naar nieuwe gevechten. Voor de Limburgse bevolking bleven de eerste ontmoetingen bewaard in foto’s, familieverhalen en plaatselijke herinneringen. Een halftrack naast het gemeentehuis, een driekleur boven de straat, een Amerikaanse soldaat tussen de inwoners: het werden de tastbare beelden van een ommekeer waarop jarenlang was gewacht.

Wanneer ‘Hell on Wheels’ in september 1944 door een deel van Limburg trok, kwam de vrijheid met het geluid van motoren en rupsbanden naderbij. Achter dat geluid stonden mensen: de militairen die de weg openden, de inwoners die hen verwelkomden en de gezinnen voor wie de oorlog een blijvend gemis naliet. Hun geschiedenis geeft die oude bevrijdingsbeelden ook vandaag nog betekenis.

X

RECONSTRUCTIE VAN DE OVERSTROMING IN UYCKHOVEN (UIKHOVEN) 1926

Met deze beeldreeks wil ik de overstroming van 1926 in Uyckhoven voor de generatie van vandaag aanschouwelijk maken. Historische zwart-witfoto’s vormen het vertrekpunt voor een digitale reconstructie in ingetogen kleuren, bedoeld om de omgeving en de menselijke ervaring van toen dichterbij te brengen.

De beschikbare opnamen zijn soms onscherp, beschadigd of arm aan detail. Bij de bewerking met behulp van artificiële intelligentie zijn daardoor ook onderdelen opnieuw ingevuld of gewijzigd. Dat betreft onder meer gezichten, lichaamsvormen, houdingen, kleding en omgevingsdetails. De weergegeven personen zijn daarom geen betrouwbare portretten van de mensen op de oorspronkelijke foto’s. Ook de kleuren en aangevulde details zijn interpretaties.

Deze beelden moeten worden bekeken als een verbeelding op basis van historische opnamen. Ze geven een indruk van de omstandigheden, zonder te pretenderen dat ieder zichtbaar detail overeenkomt met de werkelijkheid van toen. Voor historische vaststellingen blijven de oorspronkelijke foto’s en andere bronnen het uitgangspunt.

De oorspronkelijke zwart-witfoto’s blijven op mijn blog Van Lanaken tot Maasmechelen beschikbaar in de staat waarin ze bewaard zijn gebleven. Zo kan de lezer ook het bronmateriaal bekijken en vergelijken met deze reconstructies.

Wie de beelden van het overstroomde Uyckhoven bekijkt, ziet hoe dun de grens tussen het vertrouwde dorpsleven en de macht van het water kon zijn. Een straat wordt een vaarweg. Een woning raakt omringd door de rivier. Mensen staan bijeen in een boot, met hun bezittingen binnen handbereik. Achter die taferelen schuilt een gebeurtenis die het Maasland diep heeft getroffen: de watersnood rond de jaarwisseling van 1925 naar 1926. Voor wie langs de Maas woonde, hoorde waakzaamheid bij het bestaan. Toch maakt de vertrouwdheid met hoogwater een grote overstroming niet minder ingrijpend. Wanneer het water de woning bereikt, wordt de geschiedenis van een rivier plots de geschiedenis van een gezin. De aanloop naar de ramp lag stroomopwaarts. Volgens de hydrologische studie van ingenieur Jos Heylen viel in de eerste helft van december 1925 veel sneeuw in de Ardennen. Bij stijgende temperaturen smolt die sneeuw en raakte de bodem verzadigd. Daarna volgde overvloedige regen, vooral na 29 december. De Maas steeg opnieuw snel en bereikte op nieuwjaarsdag haar hoogste stand van deze hoogwaterperiode op de Grensmaas. Het was een watersnood die veel verder reikte dan één dorp. Ook grote delen van het Nederlandse rivierengebied werden rond de jaarwisseling getroffen. Uyckhoven maakte deel uit van een veel ruimere ramp, maar voor de bewoners speelde die zich af op de schaal van hun eigen straat, hoeve en woning.  Op 1 januari brak de Maasdijk in Uikhoven. Water stroomde het dorp binnen; bewoners zochten veiligheid op bovenverdiepingen en zolders. Ook vee ging verloren.  Daarmee veranderde de betekenis van de vertrouwde omgeving. Een deur bood geen gewone toegang meer, een straat geen vrije doorgang. De afstand tot een buur of familielid werd niet langer alleen in meters gemeten, maar ook in stroming en bereikbaarheid. Militairen verzamelden zich bij het kanaal tegenover Rekem om de hulpverlening voor te bereiden. De sterke stroming bemoeilijkte aanvankelijk de toegang tot het getroffen dorp. Toen het water rustiger werd, konden soldaten met boten brood en drinkwater naar de ingesloten bewoners brengen. Die bevoorrading maakt duidelijk wat watersnood in het dagelijks leven betekende: omringd zijn door water en toch op drinkwater moeten wachten. De boot kreeg een onmisbare plaats tussen woning en buitenwereld. De beelden in deze reeks brengen juist die menselijke schaal naar voren. De aandacht gaat naar de afstand tussen huis en droge grond, naar mensen die samen een vaartuig hanteren, naar de kwetsbaarheid van een dorp waarvan de gewone verbindingen zijn weggevallen. De precieze identiteit of handeling van iedere afgebeelde persoon kan uit de bewerkte beelden echter niet worden afgeleid. De watersnood bleef ook in het dorp zelf gemarkeerd. In Uikhoven is er een aanduiding met ‘Janvier 1926’ aan een hoeve bij de dijk en een herinnering aan het hoogwater bij het voormalige hotel-café du Pont. Zulke tekens geven de herinnering een concrete plaats in het straatbeeld. Een jaartal op een gevel is klein tegenover de omvang van een overstroming. Toch bewaart het iets wezenlijks: tot hier kwam het water. Achter die eenvoudige vaststelling liggen de woningen, het werk en de levens van de mensen die het meemaakten. Honderd jaar later kunnen we hun ervaring niet volledig terughalen. We kunnen wel de bronnen bewaren, de gebeurtenissen zorgvuldig beschrijven en proberen te begrijpen wat het betekende om toen in Uyckhoven te wonen. Daarin ligt de bedoeling van deze beeldreeks: de herinnering aan het dorp en zijn bewoners zichtbaar houden.

Over de beeldreconstructies

De afbeeldingen zijn digitale reconstructies op basis van historische zwart-witfoto’s, bewerkt met behulp van artificiële intelligentie. Door de beperkte kwaliteit van het bronmateriaal zijn details aangevuld of gewijzigd, waaronder gezichten, lichaamsvormen, houdingen, kleding en omgevingsdetails. De kleuren zijn interpretaties. De beelden zijn bedoeld om de omstandigheden aanschouwelijk te maken; zij vormen geen betrouwbare portretten of exacte weergaven van ieder historisch detail.

De oorspronkelijke zwart-witfoto’s staan ook hier op deze blog Van Lanaken tot Maasmechelen beschikbaar in hun bewaarde staat. Voor historische vaststellingen blijven die opnamen en de schriftelijke bronnen het uitgangspunt.

TOEN DE LAATSTE MUREN OP DE HAL VERDWENEN (FOTO 2010)

Wie de Hal in Kotem nog gekend heeft, herinnert zich een kleine woonplek vlak aan de Maas, met aan de overkant het Nederlandse Elsloo. Het water hoorde er bij het dagelijkse uitzicht. Mensen woonden er jarenlang, zagen hun kinderen opgroeien en waren gehecht aan dat bijzondere hoekje van het Maasland. Maar die ligging had ook een keerzijde. De huizen stonden in de winterbedding van de Maas. Bij hoogwater kon de rivier er haar ruimte weer opeisen. Na de zware overstromingen van december 1993 en januari 1995 werd beslist dat de woningen er moesten verdwijnen. Dat gebeurde in verschillende stappen. Eerst werden een hoeve en twee huizen afgebroken. Eind april 2010 kwamen ook de laatste woningen aan de beurt. De drie gezinnen die er tot kort voordien woonden, hadden hun vertrouwde omgeving inmiddels verlaten. Voor Aline Penders verdween het huis waarin ze geboren was en 54 jaar had geleefd. Haar ouderlijke woning was bekend als ’t Veerhuis. Het was ook een café geweest, verbonden met de tijd waarin haar vader mensen met het veer naar Elsloo bracht. Tot 1974 vormde die overzet een verbinding tussen de twee oevers. Wie vandaag naar de open ruimte langs de Maas kijkt, kan zich nog moeilijk voorstellen dat hier mensen aanmeerden, elkaar ontmoetten en thuiskwamen. Op de foto is de afbraak bijna voltooid. Een laatste muur staat nog overeind, met daarnaast de graafmachine en het puin van wat eens een woning was. De Maas kreeg meer ruimte. Voor de vroegere bewoners bleef de Hal vooral de plek waar hun leven zich jarenlang had afgespeeld. De huizen zijn verdwenen, maar in familieverhalen en oude foto’s blijft dat kleine stukje Kotem bewaard.

X

HET MONNIKHOF VAN BOORSEM

Ontworpen door Jp

Wie de geschiedenis van het Maasland volgt, komt vroeg of laat bij het Monnikhof in Boorsem terecht. De oude hoeve, ook bekend als het Monnikhof, draagt een verleden met zich mee dat veel verder teruggaat dan de gebouwen die we vandaag herkennen. Achter de poort schuilt een verhaal van abdijbezit en landbouw, van schenkingen en betwiste gronden, van branden en wederopbouw. En zoals dat bij oude hoeven weleens gebeurt, kreeg ook hier de geschiedenis gezelschap van een sage.

Het is een plek waar de grote veranderingen van de streek op kleine schaal samenkomen. De invloed van de abdijen, het werk van opeenvolgende pachters, de verkoop onder het Franse bewind en later de druk op het Maaslandse landschap: het Monnikhof maakte het allemaal mee. Toch bleef de hoeve bestaan. De officiële erfgoedinventaris beschrijft haar als een bewaard gebouwencomplex met erfgoedwaarde. Wat ooit een economisch steunpunt van een kloostergemeenschap was, werd door de eeuwen heen ook een woonplek met een eigen, telkens veranderend verhaal.

Grond voor de abdij van Hocht

Voor de vroegste geschiedenis moeten we terug naar de dertiende eeuw. De abdij van Hocht, bij Lanaken, bezat in het Maasland gronden die haar inkomsten en landbouwproducten opleverden. Zulke bezittingen groeiden door aankopen en schenkingen. Soms speelden ook familiebelangen mee, waardoor een overdracht achteraf minder eenvoudig bleek dan ze aanvankelijk had geleken. Volgens de door P. Repriels beschreven oorkonden kocht de abdij op 4 maart 1230 van Diederik, heer van Altena, 57 bunder grond. De afgesproken prijs bedroeg 185 pond en 10 schellingen Luiks. Toen bevoegde schatters de grond nadien 60 pond lager waardeerden, betaalde Diederik dat verschil terug. De oude tekst verbindt die terugbetaling met de zorg voor zijn zielenheil en dat van zijn voorouders. In zulke akten stonden bezit en geloof dicht bij elkaar: een regeling over land kon tegelijk een geestelijke betekenis krijgen. Twintig jaar later kwam een oude aanspraak opnieuw aan het licht. Een akte van 3 augustus 1250 handelt over een geschil tussen Leonius, burggraaf van Brussel, en de abdis van Hocht. Een derde van de eerder verkochte grond behoorde toe aan de vrouw van Leonius, een zuster van Diederik van Altena. Om de onenigheid te beëindigen, schonken Leonius en zijn vrouw hun aandeel, met de opbrengsten ervan, aan de abdij. Zo werd volgens de aangehaalde akte ook het vrije bezit van dat deel verzekerd. Nog in 1250 volgde een andere belangrijke overdracht. Diederik, heer van Valkenburg, maakte samen met zijn vrouw Berta en zijn broer Engelbert, aartsdiaken te Luik, cijnsgoederen in Boorsem over aan Hocht. Die goederen waren verbonden aan een hofstede of cijnshof en omvatten volgens Repriels 36 bunder. Er bleef een jaarlijkse cijns van vijf Luikse denieren verschuldigd. Ook moest een vertegenwoordiger worden aangesteld voor bepaalde rechtszaken. Repriels zag in die hofstede de waarschijnlijke kern van het latere Monnikhof. Dat is een historische interpretatie van de akten, geen exact gedateerde stichting van de hoeve. De documenten tonen wel hoe de abdij in Boorsem een stevig grondbezit opbouwde. De precieze omvang in hedendaagse hectares laat zich uit deze oude oppervlaktematen niet zonder bijkomend onderzoek afleiden.

Een uithof tussen de velden

Het Monnikhof was een uithof, in de oude tekst een grangia genoemd: een plaats van waaruit gronden van een abdij werden uitgebaat. Het woord doet misschien aan een afgezonderd klooster denken, maar de betekenis was vooral praktisch. Hier kwamen landbouw, beheer en opslag samen. Een hoeve met haar akkers en weiden vormde een schakel in het grotere bezit van de abdij. De cisterciënzertraditie hechtte veel belang aan arbeid en aan een geordend beheer van de domeinen. Lekenbroeders konden daarbij een rol spelen. Repriels bracht de naam Monnikhof met zulke oorspronkelijke bewoners in verband. Hoe hun aanwezigheid in Boorsem precies verliep, vertelt het beschikbare materiaal echter niet van jaar tot jaar. De naam bewaart dus een herinnering, zonder dat hij ons een volledige bewonerslijst geeft. Na verloop van tijd werd de rechtstreekse uitbating op veel abdijdomeinen vervangen door pacht en andere vormen van grondgebruik. Ook voor het Monnikhof beschrijft Repriels een opeenvolging van pachters. Het dagelijkse boerenwerk bleef, terwijl de verhouding tussen de gebruikers van het land en de abdij veranderde. De hoeve bleef inkomsten opleveren voor Hocht, ook wanneer de bewoners zelf niet tot een kloostergemeenschap behoorden. De banden reikten over de grenzen van Boorsem heen. In Mechelen bezat Hocht eveneens verspreide percelen. De oudste goederenlijst van het zogenoemde Hochterlant die Repriels vermeldt, dateert uit 1456. Hij situeert gronden onder meer in het Opperveld, bij de Slak en de Hemelrijksweiden, en op de Hogenzavel. Sommige lagen gunstig ten opzichte van het Monnikhof; andere konden vanuit het Molenhof in Opgrimbie worden uitgebaat. Ook dat Molenhof was met Hocht verbonden. De aangeleverde tekst vermeldt er voor 1230 een schenking van een hofstede en 27 bunder grond. Zo verschijnt achter de afzonderlijke hoeve een netwerk van bezittingen. Wat voor de dorpsbewoners vertrouwde velden en plaatsnamen waren, maakte voor de abdij deel uit van een groter geheel van landbouwgronden, rechten en inkomsten.

De geliefden bij de waterput

Naast die geschiedenis van akten en grondbezit groeide een heel ander verhaal. Het Monnikhof werd het decor van een sage over twee geliefden. Ze werd volgens Repriels opgenomen in het Vlaams sagenboek van K. C. Peeters. Wie haar leest, hoort nog iets van de mondelinge verteltrant waarin zulke verhalen vroeger rondgingen. Volgens de overlevering woonde op het hof een baron. Zijn dochter werd verliefd op de zoon van de graaf van Rekem. Voor de graaf was dat geen passende verbintenis. Hij verzette zich tegen hun liefde en verhinderde dat de twee met elkaar zouden trouwen. In de wereld van de sage woog de rang van de familie zwaarder dan het geluk van de jonge mensen. Op het domein lag een diepe waterput. Daar vonden de geliefden volgens het verhaal samen de dood. Na de dood van de twee zou de familie van het meisje het hof hebben verlaten. De graaf zou het vervolgens aan de zusters hebben afgestaan, op voorwaarde dat zij iedere nacht bij de put voor de overledenen gingen bidden. Daarmee kreeg ook de band tussen het hof en de kloosterwereld een plaats in het volksverhaal. Maar de rust keerde volgens de vertellers niet terug. In het donker zouden witte gestalten op het domein zijn verschenen. Men hield ze voor de geesten van de geliefden. Het verhaal wil dat voorbijgangers de omgeving uiteindelijk meden en zelfs de zusters niet meer onbevreesd langs die plek durfden te gaan. De echte band met Hocht is ouder en wordt in de aangehaalde middeleeuwse akten heel anders verklaard. Toch heeft het volksverhaal zijn eigen waarde. Het laat zien hoe een oude hoeve in het geheugen van een streek meer kon worden dan een verzameling gebouwen. Een donkere doorgang, een diepe put en een naam die naar religieuzen verwees, konden genoeg zijn om generaties lang de verbeelding te voeden.

Vuur en wederopbouw

Het Monnikenhof kende ook gevaren waarvoor geen sage nodig was. Volgens Repriels werd de hoeve meermaals door brand getroffen. Rond 1650 zou de schade zo groot zijn geweest dat Maria de Robles, die hij als priorin aanduidt, het complex opnieuw liet optrekken. Boven de grote toegangspoort liet zij volgens zijn tekst haar wapenschild aanbrengen. De officiële bouwkundige beschrijving geeft hier een belangrijk aanknopingspunt. Ze dateert het gesloten hoevecomplex in het midden van de zeventiende eeuw en vermeldt boven de toegang een kalkstenen gevelsteen met het jaartal 1652. Die datering sluit aan bij de wederopbouw die Repriels rond 1650 situeert. Ze betekent niet dat de geschiedenis van het domein pas toen begon: de middeleeuwse bezittingen gingen eraan vooraf. Repriels vermeldt opnieuw brandschade in 1848 en 1889. Over de oorzaken, de precieze omvang en eventuele slachtoffers geven de bladzijden geen nadere informatie. Wel tonen de terugkerende branden hoe vaak een oud hoevecomplex moest worden hersteld en aangepast. Het gebouw dat een volgende generatie overnam, was telkens ook het resultaat van het werk van haar voorgangers. In het bewaarde complex zijn verschillende bouwfasen herkenbaar. De inventaris beschrijft een bakstenen hoeve rond een erf, met een poortgebouw en een schuur aan de achterzijde. Sommige openingen werden later gewijzigd. De gebouwen vertellen daardoor geen verhaal van één enkel bouwjaar, maar van langdurig gebruik. Een muur bleef staan, een toegang veranderde, een vleugel kreeg een andere inrichting. Zo groeide de hoeve mee met de behoeften van haar bewoners.

Van abdijbezit naar particuliere eigendom

Onder het Franse bewind kwam een einde aan de oude eigendomsverhouding met de abdij. Volgens Repriels werd de hoeve aangeslagen en openbaar verkocht aan Adriaan Hensch van de Zangerije. Voor het hof en 86 bunder akkerland noemt hij een bedrag van 68.000 frank. De aangeleverde bladzijden geven geen precieze verkoopdatum. Voor de bewoners van een landbouwstreek kreeg zo'n machtswisseling een heel concrete betekenis. De grond bleef dezelfde grond en de seizoenen bleven het werk bepalen, maar achter de pacht en het eigendom stonden andere mensen en andere rechten. Wat eeuwenlang tot een abdijdomein had behoord, ging een particulier bestaan tegemoet. Aan het einde van zijn bijdrage noemt Repriels de heer Neven uit Tongeren als eigenaar en de heer Castermans als pachter. Die vermelding hoort bij het moment waarop hij schreef in 1986.

Een oude hoeve in een veranderend Maasland

Repriels schreef zijn bijdrage vanuit een duidelijke bezorgdheid. De voortschrijdende kiezelwinning kon volgens hem het voortbestaan van het Monnikenhof bedreigen. Alleen al zijn titel maakte van de hoeve een erfgoedvraagstuk. Het ging om meer dan oude stenen: met het verdwijnen van zo'n plaats dreigde ook een herkenbaar deel van het plaatselijke verleden verloren te gaan. Het landschap rond een oude hoeve blijft zelden eeuwenlang hetzelfde. De huidige nabijheid van de Zuid-Willemsvaart, die ook de erfgoedinventaris vermeldt, herinnert eraan dat het domein nieuwe buren en nieuwe verbindingen kreeg. Het Monnikhof bleef intussen zijn naam dragen, ook toen het gebruik van de gebouwen veranderde. Dat het complex bewaard bleef, geeft aan de oude bezorgdheid een bijzonder vervolg. De bouwkundige inventaris uit 1996 beschreef een kort voordien uitgevoerde grondige restauratie. Daarbij was ook zichtbaar dat vroegere hoevedelen als woning waren ingericht. De landbouwgeschiedenis bleef afleesbaar, terwijl de gebouwen een nieuwe woonfunctie kregen. De inventaris vermeldt vandaag nog een bewaarde hoeve met aanwezige erfgoedwaarde. De geschiedenis van deze prachtige hoeve ligt verspreid over middeleeuwse akten, oude bouwdelen, verhalen van pachters en de herinneringen die mensen aan het domein bewaren. Elke generatie kende de hoeve op haar eigen manier. Voor de ene was ze een werkplek, voor de andere een woning, voor weer een andere het decor van een verhaal dat men liever niet in het donker vertelde. Zo blijft het Monnikhof een herkenbare plaats in het geheugen van Boorsem. De gevelsteen draagt een jaartal, de naam verwijst naar het oudere abdijverleden en de sage bewaart de verbeelding van de streek. Achter de poort ligt een geschiedenis die begon lang voordat de huidige bewonersnamen bekend waren, en die met elke zorgvuldig bewaarde herinnering verder wordt aangevuld.

Een nieuw hoofdstuk voor het Monnikhof

In 1992 kochten voetballegende Eric Gerets en zijn toenmalige echtgenote Ria hun droomwoning: het historische Monnikhof aan de Zuid-Willemsvaart in Boorsem. De eeuwenoude hoeve onderging vervolgens een grondige renovatie, die eind jaren negentig werd afgerond. ‘De Leeuw van Rekem’, die met PSV de Europacup I won en een van de sterkhouders was van de Rode Duivels op het WK van 1986, gaf daarmee een nieuwe toekomst aan deze bijzondere plek. Waar ooit het boerenleven zijn dagelijkse ritme kende, begon een nieuw hoofdstuk, met respect voor het verleden. Zo bleef het Monnikhof een vertrouwd baken in het Boorsemse landschap, waarin eeuwen geschiedenis verder leven.

X

VELDWEZELT 1943

Ingekleurde versie

Upgraded

Een brede kasseiweg, fietsers en enkele dorpsbewoners langs de straat. Tussen de huizen van Veldwezelt staat een indrukwekkende stoomtram met een rij goederenwagens. De locomotief komt uit de richting van Lanaken. Het is 1943, midden in de oorlog, maar tussen de dorpen blijft het vervoer van goederen doorgaan. Deze foto wordt ook in het spoorwegtijdschrift Op de Rails beschreven als een stop in Veldwezelt in 1943. Wat hier voor de huizen staat, is een zeldzame verschijning. Het gaat om een van de twee Garratt-locomotieven van de Nationale Maatschappij van Buurtspoorwegen, de NMVB. Ze droegen de nummers 850 en 851 en behoorden tot het type 23. De Luikse constructeur Saint-Léonard leverde deze bijzondere machines rond 1929–1930. Nummer 850 kwam al in 1929 in Eisden in dienst; nummer 851 werd in 1930 in Luik tentoongesteld. Ook de zware bietentransporten naar de suikerfabriek van Oreye behoorden tot hun werk. Achter het haast rechthoekige uiterlijk ging een vernuftige constructie schuil. De ketel rustte op een middendeel dat door twee draaibare onderstellen werd gedragen. Elk onderstel had zijn eigen stoomcilinders en drie aangedreven assen. Zo kon deze lange locomotief toch door betrekkelijk scherpe bochten rijden. De inrichting voor beide rijrichtingen was bijzonder praktisch op het buurtspoornet. Een oververhitter verwarmde de stoom verder, wat het rendement bij het trekken van zware goederentreinen verbeterde. Bieten waren een belangrijke lading, maar de Garratts vervoerden ook andere goederen. Een later opgetekende herinnering van machinist Vincke vermeldt nachtelijke ritten tijdens de oorlog tussen Vroenhoven en Sint-Truiden, met bieten, krijt en steenkool. Juist de gewone omgeving maakt dit beeld zo bijzonder. De rails liggen naast de kasseien, vlak bij de woningen. Beide Garratts bleven tot na de Tweede Wereldoorlog bestaan en werden in 1954 verschroot. Geen van beide bleef bewaard. Deze foto bewaart daardoor meer dan een voorbijrijdende goederentram: ze toont een verdwenen stukje Veldwezelt, uit de tijd dat zware stoommachines nog tussen de huizen hun weg zochten.

X

UIKHOVEN (TOEN UYCKHOVEN) ZICHT OP DE MAAS

Updated

De kerktoren boven de daken, de huizen langs de oever en hun weerspiegeling in het water: deze oude prentkaart toont Uikhoven, toen geschreven als Uyckhoven, in een verstild moment aan de Maas. Langs de grasrijke oever staan eenvoudige woningen en grotere huizen dicht bij elkaar. De kerk vormt het herkenbare middelpunt van het dorpszicht. Geen drukte op de voorgrond, alleen het water dat de gevels en de torenspits zachtjes weerspiegelt. Het is zo’n beeld waarop je blik even blijft rusten. Om de huizen één voor één te bekijken, vertrouwde contouren te zoeken en stil te staan bij het dorp van vroeger. Een stukje oud Uyckhoven, met de Maas op de voorgrond.

X

JEUGDKOERS (RECHTS OP DE FOTO CONAERT GERARD UIT BOORSEM IN EEN WIELERWEDSTRIJD TE ELSLOO, NEDERLAND) BEGIN JAREN 70

Updated

In België waren er jeugdkoersen, maar begin jaren zeventig was er een belangrijk verschil: kinderen onder de vijftien konden hier nog niet aan officiële wielerwedstrijden deelnemen. Nederland bood jongere kinderen die mogelijkheid wel. Daardoor trokken ook Belgische jongens met hun koersfiets de grens over.  In Nederland bestond toen al een gevestigde traditie van jeugdwielrennen. Jonge renners konden er dus al ruim vóór de jaren zeventig kennismaken met georganiseerd koersen. België was uiteraard eveneens een wielerland, met wedstrijden voor nieuwelingen en junioren. Het verschil zat vooral bij de jongste kinderen. Een parlementair voorstel uit januari 1976 wilde wedstrijden voor twaalf- tot vijftienjarigen mogelijk maken en beschreef de toenmalige minimumleeftijd van vijftien jaar als een belemmering. Je mag de Belgische jeugdwerking van vandaag dus niet zomaar terugplaatsen in het begin van de jaren zeventig. Dat maakt deze foto ook bijzonder: ze toont de jonge koersdroom zoals die in Nederland al vroeg een plaats kreeg. Voor Belgische kinderen van dezelfde leeftijd lag de startlijn soms letterlijk aan de andere kant van de grens.

X

LANAKEN (TOEN LANAEKEN) - HET DORP ROND DE KERKTOREN

Ingekleurde versie

Updated

Sommige oude foto’s laten ons even stilstaan bij een dorp dat we vandaag nog bij naam kennen, maar nauwelijks meer in dit beeld herkennen. Op deze panoramafoto van Lanaken (toen Lanaeken) kijken we vanaf de kerktoren in de richting van de Dorpstraat. Onder ons liggen de daken van het oude dorpscentrum, dicht bij elkaar, met daartussen tuinen, bomen en kleine open ruimten. Het is een bijzonder gezichtspunt. Vanaf de straat zag men de gevels, de deuren en de ramen. Hier kijken we over de huizen heen. We zien hoe de bebouwing zich langs de weg schikte en hoeveel groen er tussen en achter de woningen aanwezig was. Het dorp lijkt vanuit deze hoogte bijna verscholen te liggen tussen zijn bomen. De straat trekt onze blik het beeld in. Ze loopt tussen de huizen door en verdwijnt verderop achter de bebouwing en het gebladerte. Op de voorgrond zijn enkele kleine figuren te onderscheiden. Ze vallen nauwelijks op in het geheel, maar geven het panorama iets menselijks. Beneden ging het dagelijkse leven verder, terwijl boven op de kerktoren dit ogenblik werd vastgelegd. Vooraan nemen de hellende daken een groot deel van de foto in. Hun dakvlakken, schoorstenen en nokken vormen samen een onregelmatig patroon. Geen strakke rij gelijkvormige woningen, maar huizen die elk hun eigen plaats in het straatbeeld innemen. Verderop staan lage gevels langs de weg, terwijl een hoger gebouw boven zijn omgeving uitkomt. Bijzonder zijn ook de eenvoudige zijgevels, met slechts enkele kleine vensters. Vanuit deze hoogte krijgen zulke gewone bouwdetails plots aandacht. Het zijn precies die elementen die een oude dorpsfoto zo waardevol maken: niet alleen de opvallende gebouwen, maar ook de bescheiden huizen en de ruimten ertussen vertellen hoe een plaats er vroeger uitzag. Achter de woningen ontdekken we stukjes grond, omheiningen en bijgebouwen. De foto toont daardoor meer dan een straat alleen. Ze geeft een inkijk in de achterkant van het dorp, in de kleine wereld die vanaf de openbare weg grotendeels verborgen bleef. Aandacht voor de verspreiding van de bewoning. Die concentreerde zich rondom de kerk en op de Heuvel. Meer naar de Heide was er praktisch geen bebouwing. Dat maakt dit panorama ook tot een beeld van de toenmalige verhoudingen. Het dorp had nog een duidelijk herkenbare kern, met daarbuiten veel open ruimte. De huizen stonden niet overal verspreid over het landschap. Ze zochten elkaar op rond de vertrouwde plekken van de dorpsgemeenschap. De kerktoren, vanwaar de opname werd gemaakt, biedt ons daar letterlijk een overzicht van. Vanaf die hoge plaats wordt zichtbaar wat men beneden slechts straat voor straat kon ervaren: hoe dicht de woningen bij elkaar stonden, waar de bomen ruimte kregen en waar de bebouwing overging in het verdere landschap. Er lijkt op deze foto niets uitzonderlijks te gebeuren. Geen optocht, geen feestelijke inhuldiging, geen menigte die voor de fotograaf poseert. Juist daarin schuilt haar aantrekkingskracht. Dit is een dorpsgezicht dat voor de bewoners wellicht heel gewoon was. De weg tussen de huizen, de daken achter de kerk, de bomen die boven de tuinen uitstaken: het hoorde allemaal bij hun vertrouwde omgeving. Voor ons zijn het details geworden om aandachtig te bekijken. We laten onze ogen langs de gevels gaan, volgen de bocht van de straat en proberen achter de voorste daken nog een volgend huis te ontdekken. Wat voor de mensen van toen vanzelfsprekend was, vraagt vandaag om opnieuw gezien te worden.

Deze foto bewaart het oude Lanaken in één ruim beeld: de woningen rond de kerk, de bebouwing op de Heuvel en de ruimte verder naar de Heide. Een verzameling daken en bomen, gezien vanaf de kerktoren, maar tegelijk een klein stukje dorpsleven dat aan de vergetelheid is ontsnapt.

X

EISDEN

Ingekleurde versie

Updated

X

MAASMECHELEN (MECHELEN AD MAAS) STEENWEG (NU RIJKSWEG) RICHTING MAASEIK (JAREN 60)

Ingekleurde versie

Updated

X

LANAKEN (TOEN LANAEKEN) - ST. ANNA KLINIEK 1911

Ingekleurde versie

Updated

Hoe het allemaal begon...

In 1887 kwamen de ‘Kleine Zusters van de Heilige Jozef’, gesticht door de
toenmalige kapelaan van Heerlen, Petrus Joseph Savelberg, naar Lanaken.
Zij klopten aan bij de pastoor en de burgemeester met de vraag of zij in de
gemeente op bedeltocht mochten gaan. Zowel pastoor Maes als burgemeester
Caritat vonden dit een schitterend idee en legden ook al snel contact met Mgr.
Savelberg, stichter van de congregatie.

 

Bijstand aan armen

Drie zusters werden overgeplaatst naar Lanaken. Hun taak bestond erin arme
zieken te helpen in het huishouden. Een eigen woning hadden de zusters niet,
maar ze vonden onderdak bij Mevr. Breul de Caritat.
Toen graaf en gravin Werner de Merode – Trelon een stuk grond aan de zusters
schonken, ontstond het plan om een klooster te bouwen. Ook van mejuffrouw
Anna Reidi de Montaigne hadden de zusters een mild bedrag gekregen.
Vandaar de naam het ‘Sint Annagesticht’.

 'Helpen waar niemand helpt'

Onder deze leuze van de stichter gingen de zusters zich -
gratis en met veel toewijding - steeds meer toeleggen op verzorging
en verpleging van hulpbehoevenden.
In 1888 was het klooster klaar en kwamen de eerste patiënten
over de vloer: voornamelijk mensen met epilepsie, maar ook hulpbehoevende bejaarden. 'De Kleine Zusters van de Heilige Jozef’ zetten zich met hart en ziel in voor hun veelzijdige taak: bejaardenhulp,
thuisverzorging, sociaal dienstbetoon en stervensbegeleiding.
In 1903 werd, onder leiding van Dr. Lejeune, begonnen met de uitbouw
van een kliniek. Later werd deze klinische taak echter afgebouwd en gingen
de zusters zich nog meer toespitsen op ouderenzorg en opvang van bejaarden.

 Een nieuwe toekomst

IIn 1968 en 1971 werd het klooster tijdelijk gerenoveerd, maar door de enorme renovatiekosten moest het gebouw toch worden gesloopt.  In 1977 waren de plannen klaar voor een nieuw rusthuis waarin de zusters hun intrek namen in 1985.
De vzw ‘De kleine zusters van de Heilige Jozef’ richtte in 1973 een nieuwe vzw op om het rust- en verzorgingstehuis uit te baten:
vzw Huize Sint-Anna. Met de jaren groeide het rusthuis uit tot een woon- en zorgcentrum met mogelijkheid tot kortverblijf en dagopvang.
 

Vernieuwing in het hartje van Lanaken

Eind september 2017 opent het nieuwe woonzorgcentrum in het hartje van Lanaken, ter vervanging van het huidige rusthuis. Het nieuwe gebouw krijgt een nieuwe naam, WZC Ludinaca. Ludinaca is de oudst gekende schrijfwijze van de gemeentenaam en dateert van 810.

Het nieuwe gebouw biedt meer dan 73 m² per senior en is hiermee waarschijnlijk het grootste in de regio. Dit vertaalt zich in 4 niveaus met grote kamers, waarvan een aantal de mogelijkheid bieden om als koppel zo lang mogelijk samen te wonen, knusse zithoeken (4 per etage) met TV en openhaard, een volledig uitgeruste keuken per niveau, met aansluitend een grote eetruimte omgeven met veel buitenlicht en een terras. De grote raampartijen geven veel licht en een ruimtelijk gevoel en werpen een mooi zicht op de omgeving van Lanaken.

De omgeving rond het gebouw wordt een open woon-en wandelgebied, met veel groen en een uitnodigende parkzone.

WOONZORGCENTRUM BESSEMERBERG

Rust- en verzorgingstehuis Vilain XIIII

De oorsprong van woon-en zorgcentrum Bessemerberg vinden we terug in de geschiedenis van rust- en verzorgingstehuis Vilain XIIII te Leut.

Het kasteel van Leut is de getuige van een lange en afwisselende geschiedenis.
Staatsrechterlijk is Leut eeuwenlang een rijksheerlijkheid geweest waaraan
feodale rechten over de dorpen Leut, Meeswijk en later ook Eisden verbonden
waren. De wording van de rijksheerlijkheid dateert wellicht uit de middeleeuwen:
in 1274 noemt een Jacob van Tongeren zich immers “Heer van Leut”.

Het belangrijkste geslacht is evenwel de adellijke familie Van Vlodrop. Zij
bewoont het kasteel tussen 1475 en 1752. Tijdens hun bewind gaat de
rijksheerlijkheid een rumoerige tijd tegemoet.
Om beurt bezetten Spaanse en Hollandse troepen het kasteel en in 1662 is men
zelfs getuige van een heuse belegering met kanonnen en geweren.
In de loop van de 18de eeuw komt aan het statuut van rijksheerlijkheid stilaan
een einde: in 1752 koopt de Maastrichtenaar Willem van Meeuwen het kasteel en
in 1795 gaat de rijksheerlijkheid op in het Franse rijk.
Via een reeks erfenissen in vrouwelijke lijn en een huwelijk wordt burggraaf
Charles Ghislain Vilain XIIII in 1822 eigenaar van het kasteel. Hij maakte een
politieke carrière in het nieuwbakken België en bekleedde ministers-,
ambassadeurs- en gouverneursposten. Hij zetelde tientallen jaren in het
parlement en was decennialang burgemeester van Leut.
Burggraaf Vilain XIIII stierf in 1878 en liet alleen dochters na.
 

Ziekenhuis

Het kasteel Vilain XIIII neemt een plaats in het zorglandschap als in 1920 de
Kolenmijnen Limburg-Maas (mijn van Eisden) alle eigendommen van de familie
Vilain XIIII koopt om in het kasteel de gekwetste mijnwerkers te verzorgen. In
de loop der jaren ontwikkelt het kasteel zich tot een regionaal ziekenhuis.
Op 1 januari 1962 wordt een nieuwbouw in gebruik genomen met daarin
ziekenhuisdiensten als heelkunde, inwendige geneeskunde en materniteit.
 

Rust- en verzorgingstehuis

Als in 1987 de mijnen van het oostelijk bekken sluiten, wordt ook per 31
december 1987 het ziekenhuis “Kliniek Vilain XIIII” gesloten. Na een grondige
architectonische herconditionering wordt op 12 december 1988 het “Rust- en
Verzorgingstehuis Vilain XIIII” opgestart.
 

Samen met Huize Sint-Anna

Sinds januari 2008 wordt dit ‘Rust- en Verzorgingstehuis Vilain XIIII’ uitgebaat
door Huize Sint-Anna vzw.  Na voltooiing van het nieuwe woonzorgcentrum Bessemerberg zijn de bewoners en het personeel van de RVT ondergebracht in het nieuwe gebouw te Lanaken.

"Op 3 mei 2011 opende het gloednieuwe woonzorgcentrum "Bessemerberg" op de ZOL Campus Sint-Barbara zijn deuren!  Het biedt gespecialiseerde zorg voor de regio Maasmechelen en Lanaken.

 Bosrijke omgeving

Het nieuwe centrum telt in totaal 120 kamers. Deze zijn verdeeld over drie verdiepingen. Elke verdieping huisvest 3 leefgroepen. De privé kamers  bevinden zich aan de buitenzijde van woonblokken met telkens een onbelemmerd uitzicht naar de bosrijke omgeving. In de leefruimten ontmoeten bewoners elkaar in een centraal gelegen glasvolume wat is voorbehouden voor meer publieke ontmoetingen. Een wijk binnen de beslotenheid van het gebouw, een dorp op zich,  met straten (de gangen) die van de huisjes (de kamers) lopen naar de wijken (Vilain XIII, De Merode en De Dreef) vandaar naar het dorpsplein, het gemeenschappelijke  gelijkvloers  met cafetaria “De BESMER”, het kapsalon “Salon Bertine”, de keuken, de kinesitherapeut en andere diensten.
Met het dorpselement stimuleren we het sociaal contact en de solidariteit jegens de minder mobiele bewoners.

Met de nieuwe woonzorgcampussen WZC Bessemerberg en het gloednieuwe WZC Ludinaca zet vzw Huize Sint-Anna de stap naar een nieuwe generatie ouderenzorg.

X