DE MELKBUSSEN TERUG NAAR DE BOERDERIJ BRENGEN

Ingekleurde versie

X

DRINKWATER (FOTO 1931)

Ingekleurde versie

Op het platteland waren de voorzieningen slechter dan in het dorp of in de stad. De bewoners van het platteland haalden hun drinkwater vaak gewoon uit de sloot of de regenbak. Dit water was natuurlijk niet altijd even schoon en kon dan ook gezondheidsproblemen opleveren. In de steden werd al eerder een waterleidingnet opgezet, maar het platteland moest hier nog even op wachten. Pas na de Tweede Wereldoorlog kwamen er meer leidingnetten. 

X

VREUGER: TEN HUIZE VAN HENRI EN JEANNEKE TERWINGEN-RAMAEKERS (PIERRE SCHUERMANS, ARTIKEL GESCHREVEN IN 2001) MAASMECHELEN

XX

BOORSEM - TOESPRAAK ERIK KORTLEVEN OP HET EEUWFEEST VAN CAFÉ DE GRENSDUIF BIJ MILISSEN 12 APRIL 2026

TERUG NAAR HERBRICHT (ARTIKEL UIT 2025)

Rudi (links) komt nog wekelijks op de koffie bij Jo (rechts).

Rudi bezoekt bijna-spookdorp Herbricht na sloop van zijn café Maasvallei: "Dit dorp nemen we mee naar het graf"

Sinds de afbraak van zijn bekende café, Café Maasvallei, blijft Rudi Smeets terugkeren naar zijn Herbricht, het laatste dorpje in de winterbedding van de Maas. Hij gaat er nog wekelijks op de koffie bij de laatste 2 inwoners, Jo en Mariet. Toch staat al vast dat Herbricht op termijn zal verdwijnen. "Fietsen langs waar ooit mijn café stond, doet nog steeds erg veel pijn", zucht Rudi. De sloop van het bekendste pand in Herbricht startte op 25 september. Café Maasvallei vormde meer dan een eeuw lang een vaste halte voor fietstoeristen. De afbraak kadert binnen een uitdoofbeleid. Na zware overstromingen in 1993 en 1995 werd beslist dat dorpen in de winterbedding van de Maas moesten verdwijnen. Er mochten geen nieuwe inwoners komen wonen. Huizen van mensen die verhuizen of overlijden, worden afgebroken. "Recent zijn mijn huis en café zo gesloopt. Ik ben er al enkele keren langsgefietst", vertelt oud-inwoner en cafébaas Rudi Smeets zichtbaar geëmotioneerd. "Ik ben nog niet over het terrein gewandeld. Dat doet te veel pijn." In de jaren 70 woonden er nog 40 mensen. Nu zijn Jo Eurlings en zijn vrouw Mariet de laatste inwoners. Het koppel blijft voor hun paarden. "Toen de sloop effectief startte, ben ik op enkele dagen tijd jaren ouder geworden. Dat heeft me veel harder geraakt dan ik had gedacht", aldus Jo. Rudi van Herbricht Na de overstromingen van 2021 besliste Rudi om het café niet te heropenen en te verhuizen naar Rekem, zo'n 5 kilometer verderop. "Ik mis de omgeving, de buren en mijn werk. Ik heb bijna 59 jaar in dat huis gewoond. Mijn familie heeft er 3 generaties lang een café gehad, 105 jaar in totaal. Ik ben van onder de kerktoren en blijf Rudi van Herbricht." Zelfs jaren later blijft dat onverwachte vertrek nazinderen bij de oud-cafébaas. "Herbricht en het openbare leven in mijn café waren mijn partner. Mensen noemden me zelfs de burgemeester van Herbricht. Ik heb 21 overstromingen meegemaakt, waarvan 6 binnenshuis. Tegelijk zorgde de Maas voor heel veel bezoekers. Als die laatste overstroming in 2021 er niet was geweest, had ik hier waarschijnlijk nog gewoond." De nieuwe cafébaas van Herbricht Rudi blijft ondertussen wekelijks langskomen in Herbricht. "Die afspraak zeg ik zelden af. We bellen elkaar ook af en toe. Tijdens de sloop van mijn huis en café hoorden we elkaar regelmatig. Wanneer ik nu langskom, drinken we enkele koffies en praten we bij." Aangezien Jo nu de oud-cafébaas van koffie voorziet, zijn de rollen omgedraaid. "Toen ik vroeger bij hem in het café kwam, wist Rudi me steeds de laatste nieuwtjes te vertellen. Wanneer hij nu langskomt, kan ik hem al eens verrassen met nieuws uit de buurt." De Maas is mijn tweede vrouw: wanneer die overstroomt hebben we ruzie Jo Eurlings, een van de laatste 2 inwoners van Herbricht Andere oud-bewoners ziet het duo veel minder. "Dat is jammer, maar die mensen zijn natuurlijk ook erg geraakt in hun hart. Je bent en blijft Herbrichtenaar", vertelt Jo begripvol. "Als je vroegere woning dan gesloopt wordt, doet dat pijn. Terugkeren zal te moeilijk zijn. Voor mij is de Maas mijn tweede vrouw. Om de zoveel jaar hebben we eens ruzie als het overstroomt. Dan zit je met ellende, maar de Maas heeft iets. Je kan je herinneringen ook niet uitwissen." Waarom houden mensen van een dorp dat al meermaals overstroomde? Hoe komt het dat Jo en Rudi ondanks de vele ellende nog altijd zulke sterke gevoelens hebben voor hun dorp? "Je koopt of huurt om een dak boven je hoofd te hebben en toegang te krijgen tot voorzieningen, maar eigenlijk gaat het veel verder", legt Stijn Oosterlynck, hoogleraar Sociologie aan de UAntwerpen uit. "Je creëert sociale relaties en het wordt deel van je identiteit. Zelfs de Maas maakt deel uit van dat dorp en de context, en dus hun identiteit." "Vertrekken doet ze dus een stukje van hun identiteit verliezen. Ze hebben er tenslotte jarenlang gewoond", voegt professor Psychologie Jessie Dezutter (KU Leuven) toe. "Een thuisgevoel is belangrijk voor ons welbevinden. Onderzoek wijst uit dat ergens lang blijven een veilig gevoel creëert. Mensen hechten veel belang aan zo'n rode draad in hun leven. Vertrekken veroorzaakt een breuk in die draad." Wat met de toekomst van Herbricht? Zo gaan Rudi, Jo, Mariet en Herbricht dus een nieuw jaar tegemoet. "Ik hoop dat Jo en Mariet hier 100 jaar worden", aldus Rudi. "Ik denk dat het na hen ophoudt." Jo koestert nog een klein beetje hoop. "Mijn jongste dochter wil eigenlijk erg graag terugkeren. Zij houdt van Herbricht en de schoonheid hier. Ze beseft dat het iets heeft. We kunnen dat niet omschrijven, je moet dat zelf ervaren."

ERIK KORTLEVEN SCHRIJFT BOEK OVER DRIE MAASDORPEN: 'ONDER DRIE TORENS' (ARTIKEL 2022)

Erik Kortleven: "Kotem en Boorsem maakten historisch gezien vooral veel ruzie".

Op pinkstermaandag 6 juni vertelt Erik Kortleven in de KijkKerk in Uikhoven over zijn nieuwe boek ‘Onder Drie Torens’. De auteur ontrafelt daarin de dorpsaard van de Boorsemnaren, de Kotemnaren en de Uikhovenaren, drie gemeenschappen die eeuwenlang lief en leed met elkaar deelden.

“Het begon allemaal een kleine vijf jaar gelden, toen Veldeke Maasland mij uitnodigde om te komen spreken over Uikhoven, Boorsem en Kotem, drie dorpsgemeenschappen gelegen tussen de Maas en de Zuid-Willemsvaart”, vertelt Erik Kortleven. Die spreekbeurt vormde de aanleiding om dieper te graven in de historiek van de drie dorpen. Erik doorploegde de archieven en interviewde ruim honderd personen om een beeld te krijgen van de typische dorpscultuur. Het werd een zoektocht van haast drie jaar om het verhaal van de Boorsemnaar, de Uikhovenaar en de Kotemnaar te onderbouwen. De oogst van gesprekken, verhalen en historische info vormen de basis voor zijn nieuwe boek.“Onder Drie Torens is een kijk-, een lees- en een voorleesboek”, vertelt Erik. “In 380 pagina’s, geïllustreerd met zeshonderd foto’s, komt de aandachtige lezer hoofdstuk na hoofdstuk te weten wat de drie dorpsgemeenschappen zo kenmerkt. Authentieke opstelletjes, dorpsiconen, culturele, sportieve, muzikale en tal van andere weetjes belichten een periode tussen 1950 en 1990, een tijdspanne die de meesten zich nog herinneren, maar waarvan de tijd genadeloos veel wegvaagde uit het collectieve geheugen.”Op pinkstermaandag 6 juni om 14 uur leest Erik Kortleven voor uit zijn boek in museum KijkKerk in Uikhoven (locatie parochiekerk Uikhoven). Een digitale fototentoonstelling neemt de bezoekers mee in een tijdreis door de drie dorpsgemeenschappen.

BOORSEM - CAFÉ DE GRENSDUIF IS 100 JAAR

Marina Milissen-Crijns in haar café De Grensduif in Boorsem in een eeuwenoud decor.

Marina Crijns in het eeuwenoude interieur van haar café. 

In Café De Grensduif staan twee biljarttafels centraal in twee ruimten. 

Het café en de brouwerij rond 1920, voor de ontploffing.

Het pand van Café De Grensduif werd tussen 1924 en 1926 opgetrokken in Boorsem, nadat het oudere pand was ontploft.

De toog met vrijmetselaarsmotieven is ouder dan honderd jaar.

Bekend café in Boorsem blaast 100 kaarsjes uit: “De pastoor dronk hier vaak een pint” 

Maasmechelen Café De Grensduif in de Sint-Jorisstraat in Boorsem viert dit weekend feest. “Het eeuwfeest van het café”, weet uitbaatster Marina Crijns (67). Het is nog een echt volkscafé met een antieke toog vol vrijmetselaarssymbolen. “Maar de pastoor dronk hier vaak een pint.” Tegenover de kerk en de Lourdesgrot van Boorsem ligt nog één café. Wie binnenstapt, krijgt ook meteen het interieur te zien van honderd jaar geleden. “Alles is nog authentiek”, weet Marina Crijns, die er sinds 1989 pintjes tapt. “Enkel de vloertegels zijn vernieuwd. Al meer dan een eeuw is dit café ook in handen van de familie Milissen. Zelf ben ik met mijn echtgenoot Danny Milissen de vijfde generatie.” Marina herinnert zich nog precies de dag dat ze het café binnenstapte. “Ik was zestien en had verkering met Danny”, weet ze. “Het was kermis in Boorsem en de familie Milissen wilde dat meisje uit Opgrimbie graag eens zien. In 1989 ben ik zelf pintjes beginnen te tappen en ik doe dat vandaag nog altijd met plezier van donderdag tot en met zondag.”

Duivenbond

Het café was aanvankelijk door Mathieu Milissen De Lelie gedoopt, maar toen de Duivenbond van Boorsem zijn intrek nam in het café, veranderde Mathieu de naam in ‘De Grensduif’. In de grote ruimten van het café staan vandaag twee biljarttafels en meerdere originele kaarttafels, waaronder je je bierglas nog kan zetten. Decennialang zat het café iedere zondag na de hoogmis vol met kaarters die nog vlug een ‘buimpke’ wilden leggen met kwajongen voor het middageten. En in de zaal naast het café waren er toneelvoorstellingen en repeteerde wekelijks de fanfare. Als het kermis was in Boorsem speelde er een live orkest. Tegen de muren hangen nog foto’s van vroeger en diploma’s van de fanfare. Het lijkt wel of de tijd er is blijven stilstaan. 

Ontploffing

Eigenlijk staat het pand al sinds 1763 aangegeven als een ambachtelijke brouwerij waar Boorsemse Cambrinus werd gebrouwen. “Maar op 22 december 1922 ontplofte een oververhitte ketel in de brouwerij en dat legde het volledige pand in puin”, weet geschiedkundige Erik Kortleven uit Kotem. “Het was een drama. De brouwerij was door de ontploffing volledig weggeslagen. Huizen in de straat en zelfs de kerk liepen schade op. Caféhouder Jan Milissen en knecht Pieter Gijsen overleefden de ontploffing niet. De huismeid werd uit haar bed geslingerd en viel een verdieping lager. Zoon Mathieu Milissen had een zak mout in zijn handen en vloog met mout en al door de luchtdruk tot bij de buren in de achtertuin. Mathieu moest twee jaar revalideren in een ziekenhuis in Maastricht. Jaren later vertelde hij grappend dat hij de eerste astronaut van Boorsem was.”

Buffetkast

Tussen 1924 en 1926 werd het pand heropgebouwd als café. “De familie Milissen trok naar Antwerpen om een nieuwe buffetkast te kopen”, weet Marina Crijns. “Ze kwamen terug met een buffetkast zo lang als het café breed was. Die kast was voorzien van drie spiegels en had een hoogte van 3,75 meter. Het was in 1926 al tweedehands en is dus ouder dan het café zelf. In het hout zijn sierlijke vrijmetselaarsmotieven gekerfd. Mogelijk hadden ze dat in 1926 niet goed bekeken, maar zo staat het vrijmetselaarsbuffet nu al honderd jaar met een origineel marmeren blad tegenover de kerk. Destijds dronk de pastoor van Boorsem hier ook een frisse pint aan de vrijmetselaarstoog.”

OPHOVEN - BOER EN BOERIN MET SPINNEWIEL

Ingekleurde versie

Upscaled

X

KOTEM BAKKERIJ JANSSEN WERELDRECORD GROOTSTE CHOCOLADE PAASEI 10-04-1987

Upscaled

X

HOCHTER BAMPD 2018

Het natuurpark Hochter Bampd, gelegen in de alluviale vlakte van de Maasvallei, is geklemd tussen de Zuid-Willemsvaart en de Grensmaas. De route loopt over de verharde winterdijk en voorbij de Biezenplas kan je struinen tussen dijk en Maas. Limburgs Landschap staat in voor het beheer, de natuurontwikkeling en openstelling van dit pareltje langs de Maas.

XXX