Een huis vol herinneringen aan de Maas
In Geneuth, het kleine gehucht bij Kotem, ligt het verleden soms dichterbij dan men vermoedt. Het schuilt in oude muren, achter een kelderdeur of in een verweerde steen boven een stal. Aan de Maas staat zo’n huis: de voormalige boerderij waar Nellie Pelssers met haar man Albert Conings woonde. Wie alleen naar de gevel keek, kon nauwelijks vermoeden hoeveel verschillende levens dit gebouw volgens haar herinneringen had gekend.
Nellie kwam er in 1960 wonen. Voor Albert was het een terugkeer naar vertrouwde grond. Zijn grootouders hadden er gewoond en hij was er zelf geboren. Het huis behoorde daardoor niet alleen tot de geschiedenis van het gehucht, maar ook tot die van zijn familie. Na zijn overlijden in 1990 bleven voor Nellie de kamers, de binnenplaats en de oude bijgebouwen verbonden met hun gezamenlijke leven.
De voorgevel kijkt uit op de Maas. Die ligging helpt begrijpen waarom het gebouw door de jaren heen uiteenlopende bestemmingen kreeg. Nellie vertelde dat er vóór de tijd van het veerhuis soldaten zouden hebben verbleven. Als tastbare herinnering wees zij op een dichtgemetselde opening in de muur, gericht naar de rivier, die als een voormalig schietgat werd beschouwd. Wat zich daar precies had afgespeeld, bleef evenwel een van de vragen waarop het huis geen volledig antwoord gaf.
Ook de ijzeren staven voor de vensters prikkelden de verbeelding. Aan de overkant van de straat werden bij het leegstaande huis Smeesters vergelijkbare tralies aangetroffen. In het plaatselijke verhaal werden ze verbonden met de angst voor de Bokkerijders, die in de achttiende eeuw in de streek hun sporen nalieten. Of de staven werkelijk met dat doel waren aangebracht, valt uit de overgeleverde tekst niet met zekerheid af te leiden. Ze herinneren in elk geval aan een tijd waarin bewoners hun huis stevig wilden beschermen.
Onder het woonhuis lag nog een ander stukje verleden verborgen. De gewelfde kelders en de mergelblokken werden door Nellie in verband gebracht met een vroegere brouwerij. Op het erf bevond zich bovendien een waterput van ongeveer acht meter diep, die vóór het interview was dichtgemaakt. Zulke overblijfselen vertellen niet alles, maar maken duidelijk dat het gebouw meer was geweest dan een eenvoudige boerenwoning.
Volgens Nellie vonden ook mensen uit de scheepvaart er ooit onderdak. Paarden die boten langs de Maas voorttrokken, konden in de stal uitrusten. Hun begeleiders brachten er eveneens de nacht door, dicht bij hun dieren. Zo krijgt het oude erf in gedachten opnieuw beweging: een paard dat na het trekken wordt uitgespannen, voetstappen op de binnenplaats en reizigers die voor de nacht een rustplaats zoeken.
Rond de Eerste Wereldoorlog kreeg het huis, naar haar zeggen, de functie van veerhuis. De trappen aan de voorzijde leidden naar de plaats waar voetgangers met het veerpont de Maas konden oversteken. Voor de bewoners van beide oevers betekende zo’n overtocht een verbinding met werk, familie en het dagelijkse leven aan de andere kant van het water.
Omstreeks 1930 werden bij het veerhuis ook een café en een winkel uitgebaat. Het gebouw was daarmee een plek waar mensen passeerden, iets kochten, een glas dronken of even bleven praten. Later diende het als boerderij, tot het uiteindelijk uitsluitend een woonhuis werd. Elke bestemming liet iets achter, al was het maar in de herinneringen van wie er had geleefd.
In een muur van de stal zit een steen met het jaartal 1779. Nellie bracht die in verband met de bouw van de achterliggende stallingen. Op de voorgevel vertellen andere tekens over een macht die het leven in Geneuth steeds mee bepaalde: de Maas.
Drie plaatjes houden er de herinnering aan vroegere waterstanden vast. Eén draagt de datum 23 december 1880, een ander 1 januari 1926. Vooral dat laatste wees Nellie aan als herinnering aan het uitzonderlijk hoge water. Een derde vermeldt ‘40 el 49 duim boven Amsterdams Peil’, zonder jaartal. Voor een voorbijganger lijken het misschien kleine bijzonderheden. Voor wie langs de rivier woont, zijn het tekens van momenten waarop het water tot bij de huizen kwam en het vertrouwde landschap veranderde.
Die aanduidingen trokken destijds al de aandacht van toeristen en schoolkinderen. Ze bleven voor de gevel staan, bekeken de hoogte en probeerden zich voor te stellen hoe de Maas daar ooit had gestaan. Een eenvoudig plaatje maakte het verleden plots zichtbaar.
Bij de voorbereiding van een film over Maasmechelen kwamen de verhalen van Nellie en het oude huis uitgebreider aan het licht. Volgens de herinnering bij het artikel werd de film later in de schouwburg van Maasmechelen vertoond en kreeg ook het kleine Geneuth daarin ruime aandacht.
Toch bleef een deel van de geschiedenis onopgehelderd. Nellie besefte zelf dat niemand nog precies wist wat het gebouw allemaal had meegemaakt. Misschien ligt juist daarin de aantrekkingskracht van zo’n oude woning. Niet elke steen geeft zijn verhaal prijs, niet elke herinnering kan nog worden nagegaan.
Aan de Maas bleef het huis staan, met zijn trappen, tralies, gewelven en watermerken. Een stille getuige van mensen die er woonden, werkten, overnachtten en vertrokken. En van een rivier die telkens weer haar eigen hoofdstuk aan de geschiedenis van Geneuth toevoegde.
X
Geen opmerkingen:
Een reactie posten