In Genoelselderen, een dorp in de gemeente Riemst, ligt een kasteel waar het verleden nog dicht bij het dagelijkse leven staat. De gevels, de oude bomen en de dreven vertellen van vroegere bewoners, terwijl op de omliggende hellingen de wijnranken met de seizoenen meegroeien. Hier ontmoeten het oude Haspengouw en de moderne Belgische wijnbouw elkaar. Het domein kreeg bovendien een plaats in het Vlaamse televisiegeheugen: het vormde een belangrijk decor voor de reeks Zuidflank.
Genoelselderen ligt in een landschap met zeer oude bewoningssporen. Archeologische resten wijzen op aanwezigheid in de Romeinse tijd. In het nabijgelegen Kiezelingenbos bleef een Romeinse grafheuvel bewaard. Het dorp maakte in de vroege middeleeuwen vermoedelijk deel uit van een groter domein waartoe ook ’s Herenelderen behoorde. De naam Genoelselderen verwijst naar Godenoel, een voornaam die bij de heren van Elderen voorkwam. Zo leeft de herinnering aan een middeleeuwse heer nog altijd voort in de dorpsnaam. In 1407 wordt melding gemaakt van de verwoesting van het toenmalige kasteel, dat door de Tongerenaren in brand werd gestoken. Die vermelding herinnert eraan dat een kasteeldomein ook kwetsbaar was voor de conflicten van zijn tijd. Het huidige gebouw ontstond veel later: de kern bevat onderdelen uit de eerste helft van de achttiende eeuw. Graaf Michel-Walrame de Borchgrave liet het aan het einde van die eeuw herstellen. Vooral de ingrijpende restauratie van 1859, uitgevoerd in opdracht van graaf Guillaume de Borchgrave, bepaalde het uitzicht dat we vandaag herkennen. In 1869 werd het verkocht aan de familie Gilain uit Tienen. Daarmee weerspiegelt het kasteel verschillende tijdlagen. Achter het statige voorkomen schuilt een gebouw dat door opeenvolgende generaties werd aangepast aan hun smaak en behoeften. Ook binnen bleven daarvan getuigen bewaard, waaronder een eiken rococotrap, sierlijke deuren, stucwerk en historische schouwen. Het kasteel en de bijgebouwen zijn sinds 1995 beschermd als monument. Wie het domein wil begrijpen, moet ook naar het dorp eromheen kijken. De kasteelhoeve, de kerk, de akkers en de dreven horen bij dezelfde geschiedenis. In de Sint-Martinuskerk bevindt zich het praalgraf van Jan-Lodewijk van Elderen, die van 1688 tot 1694 prins-bisschop van Luik was. Het kasteelverleden is hier dus op verschillende plaatsen aanwezig. Buiten de dorpskern wisselen landbouwgronden, boomgaarden, bossen en houtkanten elkaar af: het vertrouwde landschap van Haspengouw, waarin later opnieuw wijngaarden hun plaats kregen. Een beslissende nieuwe periode begon in 1990, toen de familie Van Rennes het domein aankocht. Jaap van Rennes en zijn gezin zagen mogelijkheden om het historische bezit een nieuwe toekomst te geven. De belangstelling voor wijn was al aanwezig: de ouders van Joyce van Rennes kwamen uit de wijnhandel. Onderzoek van de bodem hielp hen om de stap naar een eigen wijnbedrijf te zetten. Vanaf 1991 werden opnieuw wijnstokken aangeplant. Dat lijkt vandaag misschien vanzelfsprekend, maar destijds was Belgische wijn voor veel mensen nog een verrassing. De familie begon voorzichtig en bouwde ervaring op. Joyce ging in Frankrijk studeren om het wijnvak te leren. Binnen het gezin ontstond een taakverdeling: haar moeder hield zich bezig met de restauratie van het kasteel, haar vader met de aanplant en Joyce met de wijnbereiding en de verkoop. Volgens haar herinneringen volgde in 1992 een kleine proefoogst en in 1995 de eerste echte oogst. Bij de verwijzing naar het verre verleden past wel enige zorgvuldigheid. De Romeinse aanwezigheid in de omgeving staat vast. Daaruit volgt echter geen bewijs dat op precies dezelfde percelen onafgebroken wijn werd verbouwd vanaf de oudheid. De moderne wijngaarden hebben hun eigen, duidelijk aanwijsbare begin in de jaren negentig. Juist dat maakt hun geschiedenis bijzonder: een oud landgoed kreeg door een nieuw familieproject opnieuw een landbouwkundige bestemming. Vandaag vermeldt het wijnkasteel 22 hectare wijngaarden, verdeeld over vijf nabijgelegen percelen. Chardonnay neemt daarvan achttien hectare in, Pinot Noir vier. De kalkrijke ondergrond vormt een belangrijk onderdeel van de omstandigheden waarin de druiven groeien. Het domein produceert zowel stille als mousserende wijnen. Voor de bereiding en rijping worden, afhankelijk van de wijn, roestvrijstalen tanks en Bourgondische eikenhouten vaten gebruikt. Achter de historische gevels bevindt zich zo een hedendaags wijnbedrijf. Maar wijn maken blijft mensenwerk. Joyce beschreef het zelf als een beroep waarin ieder jaar opnieuw aandacht en aanpassing nodig zijn. Een vast recept volstaat niet: elke oogst brengt andere omstandigheden mee. Dat geeft aan het domein iets wat ook bij vroegere landbouwbedrijven hoorde: het werk volgt de seizoenen, terwijl het resultaat nooit volledig vooraf vastligt.
In 2013 leerde een veel ruimer publiek het wijnkasteel kennen door Zuidflank. Deze dertiendelige VTM-reeks, geproduceerd door Menuet en geregisseerd door Hendrik Moonen, bracht een familiedrama tegen de achtergrond van de Limburgse wijnbouw. Het kasteel en de wijngaarden van Genoelselderen behoorden tot de belangrijkste opnamelocaties. Op 24 april 2013 berichtte TV Limburg nog over de buitenopnamen die er op dat ogenblik plaatsvonden. Het verhaal draaide om Rob Vandenbergh, die na een verblijf in Zuid-Afrika naar Vlaanderen terugkeert na het overlijden van zijn vader. Hij erft de Zuidflank, een waardevolle wijngaard die al generaties lang een twistpunt vormt met de familie Deweerdt. In plaats van de grond te verkopen, besluit hij te blijven en zelf wijnbouwer te worden. Daarmee komt hij tegenover zijn jeugdvriend Mark Deweerdt te staan, die een gerenommeerd wijndomein leidt. Oude gebeurtenissen, familiebelangen en persoonlijke verhoudingen raken steeds sterker met elkaar verweven. Stan Van Samang vertolkte Rob, Jan Sobrie speelde Mark en Marie Vinck nam de rol van An op zich. Om de wijnwereld geloofwaardig in het scenario te verwerken, kregen de schrijvers advies van wijnbouwer Peter Colemont van Clos d’Opleeuw. Hij maakte hen vertrouwd met het wijnproces en met de moeilijkheden die daarbij kunnen optreden. De familiegeschiedenis uit Zuidflank is fictie. De wijngaarden en het kasteel waarin een belangrijk deel van die geschiedenis werd verbeeld, bestaan werkelijk. Dat onderscheid hoort bij het verhaal van de opnamen: Genoels-Elderen leende zijn omgeving aan een televisiedrama en bracht tegelijk de echte Limburgse wijnbouw bij een breed publiek in beeld.
Ook vandaag blijft het domein bezoekers ontvangen. Rondleidingen laten kennismaken met de wijngaarden, de wijnpersen en de kelders. Tijdens het hoogseizoen is er een wijnterras bij het kasteel. Volgens Visit Riemst zet inmiddels ook de derde generatie, met Julia en Gabriel, de familietraditie voort. Daarmee krijgt het werk dat rond 1990 begon een vervolg. Wie hier even blijft staan, kan verschillende geschiedenissen naast elkaar zien. Die van de heren van Elderen en hun dorp. Die van een kasteel dat werd vernield, hersteld en verbouwd. Die van een familie die tussen oude muren een nieuw bestaan opbouwde.
X
Geen opmerkingen:
Een reactie posten