MIJMERINGEN UIT BOORSHEIM

Een wandeling door het dorp van vóór 1930

Wie zich het oude Boorsheim voor de geest haalt, ziet een dorp tussen velden en water. De Grotestraat liep richting Kotem. Achter de huizen lagen erven, stallen en moestuinen; op straat kwam men een buur tegen die naar het veld ging, een kind op weg naar school of een boer met paard en kar. Het leven speelde zich dicht bij huis af, maar niemand leefde er helemaal op zichzelf. Men ontmoette elkaar onderweg, aan de kerk, bij de molen of in het café. De Sint-Joriskerk stond midden in dat dorpsleven. Er werden kinderen gedoopt, huwelijken gesloten en dorpsgenoten begraven. Vlakbij lag het gemeentehuis, waar namen en gebeurtenissen hun plaats kregen in de registers. Maar het dorp bestond uit meer dan wat werd opgeschreven. Het leefde ook in kleine gewoonten: een groet over de straat, een gesprek aan een poort en het werk dat na thuiskomst nog op het erf wachtte.

De Stormvogel en het Molenveld

Wie vanaf de brug naar Boorsheim keek, zag in het open landschap de molen De Stormvogel. Het omliggende land droeg al eeuwenlang de herinnering aan een molen: bij een opmeting in 1616 werd het windmolenveld genoemd. Toen stond er een houten molen. Nadat een latere molen in 1858 afbrandde, liet molenaar Pieter Eyckelberg op die plaats een stenen korenmolen bouwen. Bij de molen bepaalde de wind het werk. Als de wieken draaiden, kon het graan worden gemalen. Viel de wind weg, dan moest men wachten. Boeren uit Boorsheim en Kotem brachten er hun graan naartoe. Terwijl de molenaar zijn werk deed, was er tijd om nieuws uit te wisselen. Zo hoorde De Stormvogel niet alleen bij het uitzicht op het dorp, maar ook bij het dagelijkse leven ervan.

School, erf en veld

Voor de kinderen begon een groter wordende wereld op de weg naar school. Daar leerden ze lezen en rekenen, maar ook de andere kinderen van het dorp kennen. Het speelkwartier, de terugweg en de gezichten in de klas werden herinneringen die veel langer meegingen dan de schooltijd zelf. Thuis wachtte intussen het werk. Boorsheim was een landbouwdorp met veel kleine bedrijven. Op de velden volgde het ene seizoen het andere; op het erf moesten dieren worden verzorgd, gereedschap worden klaargelegd en voorraden worden bijgehouden. Ook een moestuin vroeg aandacht. Het waren gewone dagen, maar juist uit die herhaling bestond voor veel gezinnen hun leven. Verder van de dorpskern lag het Monnikhof. Die oude, gesloten hoeve had ooit aan de abdij van Hocht toebehoord. Boven de inrijpoort stond het jaartal 1652. Achter de poort lagen woonruimte, stallen en schuur rond een erf. Wie er langsging, kon zich het werk achter die muren voorstellen: een poort die openging, stappen over het erf en stemmen tussen huis en schuur. Ook zulke plekken, buiten de drukste dorpsstraat, hoorden bij Boorsheim.

Kruisen en kapellekes langs de weg

Tussen Boorsheim en Kotem, bij de Ziepbeek, lag Mariekes Kruuske. Het herinnerde aan Marieke Alberts, die op 31 juli 1763 werd vermoord. Haar naam bleef in het dorp voortleven, al raakten de verhalen over wat er precies gebeurde door de jaren heen vermengd met overlevering. Volgens een later verslag spoelde een ouder kruis weg bij een Maasoverstroming. Omstreeks 1923 of 1924 plaatste voormalig veldwachter Victor Beckers een nieuw kruis. Dorpsbewoners verzorgden de plek en brachten er bloemen. Ook kapellekes gaven de wegen een eigen gezicht. Aan de Bampstraat bij de Ziepbeek liet Maria Hoogwaerts in 1921 een kapel voor Sint-Antonius Abt bouwen, ter herinnering aan haar overleden echtgenoot Paulus Bouveroux. Sint-Antonius gold als beschermer van het vee. In een dorp waar zoveel gezinnen met dieren en landbouw leefden, sprak dat vanzelf tot de verbeelding. Zulke kleine plekken konden voor een voorbijganger een herkenningspunt zijn, of een aanleiding om even stil te staan. Soms bewaarde een kapel een persoonlijk verdriet; soms raakte haar geschiedenis verweven met die van een hele buurt.

Kermis, muziek en het eerste voetbal

Op kermisdagen veranderde het ritme van Boorsheim. Familie kwam op bezoek en mensen die elkaar op gewone werkdagen slechts vluchtig zagen, bleven nu wat langer praten. Kinderen keken uit naar wat er te beleven viel. In het café en langs de straat gingen gesprekken door tot ver na de eerste ontmoeting. Ook muziek bracht mensen samen. Als de fanfare door de straat trok en wanneer de eerste tonen door de straat klonken, een deur die openging, iemand die bleef staan luisteren en kinderen die vooruitliepen om de muzikanten te zien. Achter zo’n optreden lagen repetities en de inzet van mensen die samen wilden spelen. De klank verdween weer, maar de herinnering aan een feestdag kon blijven. Vanaf 1916 werd er in Boorsheim ook gevoetbald. Volgens de historiek van het plaatselijke voetbal leerde Jozef Zeegers de jonge mannen het spel. Het eerste clublokaal was het café van Bet Visschers en het speelveld lag aan de Kromstraat. Later kwamen er twee rivaliserende dorpsploegen, De Standaart en De Snelle. Je hoeft de wedstrijden niet zelf te hebben meegemaakt om je de gesprekken eromheen voor te stellen: wie meespeelde, hoe de match was verlopen en welke kans er toch echt in had gemoeten.

Tussen kanaal en Maas

Aan de Zuid-Willemsvaart werd de oude draaibrug met de hand geopend wanneer een schip passeerde. Wie wilde oversteken, wachtte even. Zo werd de brug ook een plek waar mensen elkaar troffen. De brugwachter woonde vlakbij en kende het komen en gaan langs het water. Langs het water zaten ook vissers. Daar kon men wachten op een beet, naar de rivier kijken en een praatje maken met iemand die voorbijkwam. 

Wat van Boorsheim bewaard bleef

Een oude foto kan de molen, een brug of een dorpsstraat laten zien. Ze laat ons niet horen hoe een schooldag begon, wat er bij de molen werd verteld of hoe muziek tussen de huizen klonk. Daarvoor blijven de verhalen nodig. Deze mijmering komt toe aan allen die het hebben gekend (helaas niet meer onder ons) of het zich toch nog goed kunnen voorstellen door de verhalen van hun ouders. Boorsheim van vóór 1930: over mensen die hun dagen vulden met werk, geloof, school en ontmoetingen; over de velden rond het Monnikhof, de wieken van De Stormvogel en de wegen naar Kotem en de Maas. Geen dorp waarin elke dag bijzonder was, maar een dorp waarin juist het gewone leven zijn sporen naliet.

X