LANAKEN (TOEN LANAEKEN) - PANORAMA

Updated

Vanuit de hooggelegen Sint-Ursulakerk ontvouwt zich een bijzonder panorama over het oude Lanaeken. De opname voert de blik in de richting van Pietersheim en toont een dorpslandschap dat nog grotendeels bestond uit bakstenen huizen, hoeven, moestuinen, boomgaarden en uitgestrekte groene percelen. De huidige Sint-Ursulakerk werd gebouwd tussen 1860 en 1864 en domineert door haar hoge ligging nog altijd het centrum van Lanaken.

Onderaan rechts lag een oude vierkantshoeve. De hoeve stond op de hoek, met haar woonhuis, stallen en schuren rond een min of meer gesloten binnenplaats. Het woonhuis op die hoek kreeg later een heel andere bestemming: vele inwoners zouden het zich herinneren als een krantenwinkel. Op de voorgrond zien we nog de verweerde, donkerrode pannendaken van de landbouwgebouwen. Zij herinneren aan een tijd waarin landbouw en veeteelt tot diep in de dorpskern aanwezig waren.

In het midden staat het grote bakstenen gebouw van de toenmalige Gendarmerie. Het rijzige pand, met zijn hoge vensters en verzorgde gevelindeling, vormt het opvallendste herkenningspunt van het panorama. De Rijkswacht – in de volksmond meestal de gendarmerie genoemd – waakte hier over de openbare orde. Achter de muren bevonden zich niet alleen dienstlokalen, maar doorgaans ook verblijven en bijgebouwen voor het personeel.

Links van de Gendarmerie bevond zich het oude gemeentehuis van Lanaeken. Van hieruit werd het dagelijkse bestuur van de gemeente geregeld: inwoners kwamen er voor officiële documenten, aangiften en andere gemeentelijke zaken. Gemeentehuis en Gendarmerie lagen dicht bij elkaar en vormden zo het bestuurlijke hart van het toen nog landelijke Lanaken.

Achter deze openbare gebouwen lag het groene domein Alicebourg. Het oorspronkelijke kasteeldomein was verbonden met de familie Breuls-de Heusch en werd omgeven door een park in Engelse landschapsstijl. Het oude kasteel werd tijdens de Eerste Wereldoorlog vernield, maar de naam Alicebourg bleef voortleven. Op het domein ontwikkelde zich later de bekende scholencampus, tegenwoordig LINC Parc genoemd. Het nog bestaande herenhuis wordt beschreven als een bakstenen gebouw in neotraditionele stijl, gelegen in een park met oude beuken en eiken.

Verderop strekt het landschap zich uit naar Pietersheim, eeuwenlang verbonden met de adellijke familie Merode. Tussen de bomen lagen hoeven, dreven en akkers die de overgang vormden tussen de dorpskern en het uitgestrekte domein. De hoge populieren en de donkere bosrand bepalen nog het uitzicht; moderne woonwijken, brede verkeerswegen en grote gebouwen ontbreken volledig.

In de verte ligt de omgeving van het Albertkanaal. Hierbij is een historische kanttekening nodig: wanneer deze opname van vóór de jaren dertig dateert, kon het Albertkanaal zelf nog niet zichtbaar zijn. De aanleg begon pas in de jaren 1930 en het volledige kanaal tussen Luik en Antwerpen werd officieel in 1939 geopend. Nabij Lanaken werd tussen 1930 en 1934 bovendien het verbindingskanaal Briegden–Neerharen aangelegd. Het kanaal doorsneed het oude landschap en verbrak onder meer de rechtstreekse historische verbinding tussen Hocht en Pietersheim.

Dit panorama bewaart een zeldzame blik op Lanaeken vóór de grote modernisering van de twintigste eeuw: een groen en rustig dorp waarin hoeven, overheidsgebouwen en statige domeinen nog dicht bij elkaar lagen. De vierkantshoeve, het oude gemeentehuis, de Gendarmerie en Alicebourg vormden samen een herkenbaar decor voor generaties inwoners. Veel veranderde of verdween, maar dankzij deze opname kunnen we vandaag nog even over de daken van het oude Lanaeken heen kijken, in de richting van Pietersheim en het landschap dat later door het Albertkanaal voorgoed zou worden herschapen.

X