SMOKKEL IN HET MAASLAND JAREN '20 - LEVEN TUSSEN RIVIER, GRENS EN GEVAAR

Ontworpen door Jp

In de eerste decennia van de twintigste eeuw was de Maas veel meer dan een rivier alleen. Ze vormde de natuurlijke grens tussen België en Nederland, maar voor de inwoners van het Maasland was ze vooral een levensader. Waar officiële douaneposten waakten over de handel, vonden smokkelaars in de vele bochten, rietkragen en kleine aanlegplaatsen hun eigen weg. Vooral in de jaren vlak na de Eerste Wereldoorlog kende de grenssmokkel een grote bloei. Op de afgebeelde scène zien we een typisch tafereel uit die tijd. Een houten roeiboot ligt onopvallend aan de oever terwijl enkele mannen houten kisten aan land brengen. Even verder staat een auto gereed om de goederen snel verder het binnenland in te vervoeren. Alles gebeurde zonder veel woorden. Iedereen kent zijn taak, want snelheid en stilte zijn van levensbelang. De Maas vormde een ideaal smokkeltraject. Overdag leek alles rustig, maar in de vroege ochtend of tijdens de schemering werden goederen geruisloos overgezet. De rivier bood talloze verborgen aanlegplaatsen tussen het riet en de wilgen, waardoor de douane onmogelijk overal tegelijk aanwezig kon zijn. De smokkelwaar was zeer uiteenlopend. Tabak en sigaren behoorden tot de meest winstgevende producten. Door de verschillen in belastingen tussen België en Nederland konden ze aan de overzijde met flinke winst worden verkocht. Daarnaast werden ook koffie, boter, suiker, sterke drank, textiel en soms zelfs vee illegaal over de grens gebracht. Elke prijsstijging of belastingverhoging zorgde meteen voor nieuwe kansen voor de smokkelaars. Smokkelen was echter geen beroep zonder risico. Douaniers patrouilleerden te voet, te paard en soms zelfs per boot langs de Maas. Wie werd betrapt, riskeerde niet alleen een zware geldboete, maar ook gevangenisstraf en inbeslagname van paard, boot of voertuig. Toch bleef de smokkel aantrekkelijk, zeker voor arbeiders en kleine boeren die in de moeilijke economische jaren nauwelijks voldoende inkomen hadden om hun gezin te onderhouden. Het werk vergde organisatie. Roeiers kenden iedere stroming van de Maas, terwijl helpers de goederen onmiddellijk verder vervoerden naar veilige opslagplaatsen. Vaak gebeurde dit via een netwerk van familieleden en vertrouwelingen aan beide zijden van de grens. De bevolking zweeg meestal. Niet uit misdadigheid, maar omdat velen zelf afhankelijk waren van de extra inkomsten of goedkope smokkelwaar. In dorpen als Uikhoven, Kotem, Mechelen aan de Maas, Boorsem en andere Maasgemeenten groeiden talloze verhalen over nachtelijke overtochten, geheime opslagplaatsen en gewaagde ontsnappingen. Sommige smokkelaars werden ware volksfiguren. Zij werden bewonderd om hun durf en hun kennis van de rivier, al bleef men beseffen dat één verkeerde beslissing fataal kon aflopen. Vandaag behoort deze vorm van grenssmokkel grotendeels tot het verleden. De open grenzen binnen Europa hebben veel van de economische noodzaak weggenomen. Toch herinneren oude foto's, familieverhalen en lokale overleveringen nog steeds aan een periode waarin de Maas niet alleen mensen verbond, maar ook het decor vormde van een kat-en-muisspel tussen smokkelaars en douaniers. De geschiedenis van de smokkel in het Maasland is daarmee niet alleen een verhaal over verboden handel, maar vooral over inventiviteit, armoede, overlevingsdrang en de bijzondere relatie die de Maaslanders altijd met hun rivier hebben gehad.

X