Van middeleeuwse vesting tot gekoesterd erfgoed
Op de oude prentkaart van Pietersheim overheerst de rust. Klimop bedekt de verweerde muren, geschoren hagen begeleiden de toegangsweg en rechts op het grindpad zit een kleine tekkel. Achter die bijna huiselijke aanblik schuilt een geschiedenis van macht, belegeringen, verval en hernieuwde belangstelling. De ruïne is geen overblijfsel van één enkel bouwmoment: zij draagt de sporen van eeuwen waarin telkens werd gebouwd, verwoest en aangepast. De oorsprong van de stenen waterburcht ligt in de tweede helft van de twaalfde eeuw. Op een kunstmatig opgeworpen eiland van grind verrees een versterking met een hoge, veelhoekige ommuring. Bij dit zogenoemde shell-keep-type stonden de gebouwen tegen de binnenzijde van de weermuur. Water vormde een belangrijk onderdeel van de verdediging: uiteindelijk omsloten drie concentrische grachten het complex. Op de neerhoven lagen onder meer bedrijfsgebouwen, stallingen en een kapel. Pietersheim was daarmee zowel een verdedigbare verblijfplaats als het middelpunt van een landgoed. De oudste schriftelijke vermelding dateert uit 1227. In 1378 werd de burcht vrijwel volledig verwoest door Luikse en Tongerse troepen. Daarna volgde heropbouw. Door een huwelijk kwam Pietersheim in 1449 in handen van de familie de Merode. Nieuwe woon- en dienstvleugels verhoogden het comfort, terwijl verdedigingswerken belangrijk bleven. In 1569 werd het kasteel belegerd; in 1579 namen de troepen van de prins van Parma het in en werd het geplunderd. Ook de bewaarde gebouwen vertellen meer dan hun uiterlijk op het eerste gezicht prijsgeeft. De zogenoemde kapel bevatte oorspronkelijk verschillende niveaus, met een kelder, een zaal met private slotkapel en een woonverdieping. Later veranderde de indeling en kreeg het gebouw uiteindelijk zelfs een bestemming als houtschuur. Het statige wonen verschoof naar een nieuw kasteel, waarvan de bouw in 1792 begon. Na een brand in het oude kasteel in 1836 werden veel resten afgebroken. In 1971 kocht de gemeente het domein aan. Wat overbleef, behield een uitzonderlijke waarde. De ringvormige aanleg, het poortgebouw en de resten van de omgrachting maken de ontwikkeling van een middeleeuwse sterkte nog herkenbaar. Bovendien toont Pietersheim hoe zo’n burcht later werd aangepast aan andere woonvormen en aan het gebruik van vuurwapens. Juist die opeenvolgende veranderingen maken de site historisch bijzonder.
Een gedenkplaat voor het herstel
Een bijzonder hoofdstuk in de zorg voor Pietersheim begon eind 1983. Volgens de door jou aangeleverde tekst werd toen een commissie opgericht die de burchtruïne in haar oude luister wilde herstellen. Om geld bijeen te brengen, organiseerde men onder meer de verkoop van een beeltenis van het kasteel. Die gedenkplaat was een halfreliëf van gebakken aarde, uitgevoerd in oudgroen en goudkleur. Ze kostte 500 Belgische frank en werd aangeboden in het gemeentehuis, het VVV-kantoor, openbare instellingen en sommige handelszaken. Het eerste exemplaar werd door de voorzitter van de commissie ‘Herstel Burchtruïne’ overhandigd aan burgemeester Alex Vangronsveld. Zo kreeg de inzet voor de ruïne ook een tastbare vorm. Wie een plaat kocht, nam een afbeelding van Pietersheim mee naar huis en droeg tegelijk bij aan het beoogde herstel. De actie vormt een mooi lokaal detail naast de grote geschiedenis van adellijke families en militaire gebeurtenissen. Het domein was op 11 mei 1983 als landschap beschermd. Op 4 juli 1996 volgde de bescherming van de burcht- en kasteelruïne met haar omgrachting als monument. Bij de latere herwaardering koos men voor het veiligstellen en toegankelijk maken van de historische resten. Hedendaagse toevoegingen, waaronder een zwevend looppad en een uitkijkplatform, werden herkenbaar vormgegeven. Archeologisch onderzoek hielp om verdwenen bouwfasen opnieuw begrijpelijk te maken. De herinrichting werd in 2010 opgeleverd; datzelfde jaar won Pietersheim de Vlaamse Monumentenprijs. De waterburcht kreeg bovendien een functie als toegangspoort tot het Nationaal Park Hoge Kempen.
X
Geen opmerkingen:
Een reactie posten