DE TIJD VAN TOEN: FRANSE SOLDAAT MET EEN MAND VOL POSTDUIVEN 1917

X

OUDE BEROEPEN: RIJDENDE TAPIJTENKLOPDIENST 1962

X

SCHILDERIJ: MEISJE MET VEE

X

DE TIJD VAN TOEN: MELKCURSUS VOOR JONGE BOERINNEN

X

GENK - AMBULANCEWAGENS VAN HET SINT-JANSZIEKENHUIS

FOTO 1: Een grote studebaker die tijdens WOII werd aangekocht en op gas reed.

FOTO 2: Nog drie ziekenwagens.

DE TIJD VAN TOEN: HERMAN VAN SPRINGEL

Herman Vanspringel haalde ook het podium in Luik-Bastenaken-Luik.

Vanspringel in de Ronde van Zwitserland 1969.

Zijn erelijst telt meer dan 130 overwinningen, waarvan zeven keer Bordeaux-Parijs. Toch gaat Herman Vanspringel ook de wielergeschiedenis in als de eeuwige tweede. Hij overleed op zijn 79ste na een slepende ziekte.

Met een voorsprong van zestien seconden begon Herman Vanspringel aan de slottijdrit van de Tour 1968. “Hij was zeker dat hij zou winnen”, zegt Robert Janssens, ex-chef wielrennen van Het Laatste Nieuws. Vanspringel won niet. De Nederlander Jan Janssens zou 54 seconden harder rijden en alsnog de Tour winnen met een voorsprong van 38 seconden op Vanspringel. Robert Janssens: “Daar was toen heel veel om te doen. Het verhaal ging dat Janssens de toelating had gekregen om een en ander te nemen wat Vanspringel niet mocht nemen. Vanspringel is nooit meegegaan in dat verhaal. Hij zei: ‘Ik weet hoe het komt waarom ik niet won.’” “Voor types zoals ik is het dragen van de gele trui bijzonder zwaar”, zou Vanspringel daarover later vertellen aan Tony Landuyt, ex-wielerjournalist bij De Morgen. “Het waren de zenuwen die hem parten hebben gespeeld.” Vanspringel en Janssens zouden later overigens de beste vrienden worden. Na hun carrières gingen ze nog samen vissen.

Bordeaux-Parijs

Landuyt noemt Vanspringel een gezellig man. Zijn bijnaam was De Slome. “Als je hem hoorde praten, op zijn lijzige manier, had je nooit verwacht dat daarachter zo’n geweldig renner schuilging. Hij was ook een volksfiguur, hij was bijzonder populair.” Maar zo zagen ze dat niet in Frankrijk. Janssens: “Tour-baas Jacques Goddet noemde Vanspringel in die tijd een onbenullige boerenzoon uit Vlaanderen.” Goddet was behalve Tour-baas ook koersdirecteur van Bordeaux-Parijs. Dat was een wedstrijd van bijna zeshonderd kilometer, die Vanspringel zeven keer won. Zijn overwinning van 1974 moest hij delen met de Fransman Régis Delépine. Janssens: “Vanspringel had al een grote voorsprong bijeen gereden. Hij reed in het spoor van de auto van koersdirecteur Goddet. Toen sloeg Goddet een verkeerde weg in en Vanspringel volgde. De auto en de renner maakten een hele omweg voor ze terug op het parcours geraakten. Delépine, die wel op het juiste parcours was gebleven, had ondertussen een grote voorsprong en bleef vooruit. Omdat Vanspringel veel meer kilometers had gemaakt en omdat de wegvergissing door de koersdirectie was gemaakt, werd hij toch nog de gedeelde winnaar met Delépine.” Vanspringel koerste in de generatie van Eddy Merckx, voor wie hij een grote bewondering had. Landuyt: “Hij heeft het altijd jammer gevonden dat Merkcx nooit Bordeaux-Parijs reed.” Vanspringel koerste ook met en tegen Roger De Vlaeminck en Walter Godefroot. “Hij zei: als je al onze palmaressen bij elkaar legt, vraag je je toch af waar al die schitterende buitenlandse renners nog voor reden.”

DE TIJD VAN TOEN: LANDMEISJES HELPEN EEN BOER OM GEOOGSTE HAVER IN EEN VRACHTWAGEN TE LADEN TIJDENS WOII

X

DE TIJD VAN TOEN: STROOMDORSMACHINE VAN TJAAN GUTSCHOVEN (TOEN GUTSKOVEN)

DE TIJD VAN TOEN: AARDAPPELEN SORTEREN

Ingekleurde versie

X

DE TIJD VAN TOEN: GEITENKEURING

geiten zorgden voor goedkope verse melk

Wie zich vroeger geen koe kon veroorloven, kocht een geit. Die stelde weinig eisen en zorgde toch voor verse eiwitrijke melk.

Het betreft een geitenkeuring. Die werden eens per jaar regionaal georganiseerd om het fokdoel overeind te houden. Dat doel was tamelijk eenvoudig, het was volledig gericht op de productie van melk. De rest deed er niet toe. Een rund was ook nog bruikbaar voor het vlees, bij geiten telde dat aspect totaal niet.

Koeien van de armen

Geiten werden de koeien van de armen genoemd. Dagloners die niet het geld en de ruimte hadden om een koe te houden, konden zich meestal wel een geit veroorloven. Aan een pin langs de weg vraten ze bermen kaal, thuis kregen ze groenrestjes uit de keuken en tuinafval te vreten. Zo bleven de voerkosten laag terwijl ze tegelijkertijd melk leverden. Een goede geit gaf soms wel 1.000 kilo melk per jaar. Die werd in huis gebruikt maar ook verkocht. Zo werd de voeding van de plattelandsbevolking aangevuld met goedkoop maar licht verteerbaar eiwit en minerale stoffen, aldus de landbouwgids destijds.

Hygiëne tijdens het melken

Tienduizenden gezinnen beschikten dankzij hun eigen geit of die van de buren over dagelijks 2,5 tot 5 liter melk. Die heette van prima kwaliteit te zijn, al is dat maar zeer de vraag. De hygiëne werd tijdens het melken niet altijd even goed in acht genomen. Datzelfde euvel speelde overigens bij het melken van koeien.

X

DE TIJD VAN TOEN: SCHAPENBOER 1956

X

ROTEM (TOEN ROTHEM) - AAN DE BRUG VAN HET KANAAL

DE TIJD VAN TOEN: THE WRECK OF THE TITAN 1898 (VOORSPELLING OF TOEVAL VAN ZINKEN TITANIC UIT 1912)

Futility, or the Wreck of the Titan (origineel Futility genoemd) is een novelle geschreven door Morgan Robertson, uitgegeven in 1898. Het verhaal gaat over de fictionele oceaanlijner Titan, die zinkt in de Noord-Atlantische Oceaan na een aanvaring met een ijsberg. Het zinken van de Titan wordt gezien als zeer vergelijkbaar met het zinken van het echte passagiersschip Titanic, dat veertien jaar later zonk. Na het zinken van de Titanic werd de novelle opnieuw uitgegeven met aanpassingen aan het tonnage van het schip.

Gelijkenissen met de Titanic

Hoewel de novelle geschreven is voor de Titanic überhaupt geconceptualiseerd was, zijn er merkwaardige gelijkenissen tussen de twee schepen. Zoals de Titan zonk ook de Titanic in de Noord-Atlantische Oceaan in april en waren er niet genoeg reddingsboten aanwezig voor alle passagiers. Ook zijn er gelijkenissen in de lengte van het schip: de Titan is 244 meter lang, de Titanic 269 meter lang, de snelheid van het schip: 25 knopen voor de Titan en 22,5 knopen voor de Titanic en het gebrek aan reddingsapparatuur.

Naast de naam zijn er ook andere gelijkenissen tussen de Titan en de Titanic, zoals:

• Beide worden beschreven als het grootste schip ter wereld en een van de grootste prestaties van de mensheid.
  • De Titan was 244 meter lang, met een gewicht van 75.000 ton (in oorspronkelijke editie uit 1898: 45.000 ton; in editie 1912 aangepast).
  • De Titanic was 269 meter lang, met een gewicht van 46.000 ton.
• Beide worden beschreven als "onzinkbaar".
• Beide hadden drie schroeven
• Beide hadden een gebrek aan reddingsboten.
  • De Titan had precies zo veel reddingsboten als de wet toestond, 24, die minder dan de helft van het totaal aantal mensen, 3.000, in veiligheid konden brengen.
  • De Titanic had slechts 20 reddingsboten (14 standaard, 2 noodreddingsboten plus 4 Engelhardt opvouwbare sloepen).
• Beide raakten een ijsberg.
  • De Titan raakte, met een snelheid van 25 knopen, een ijsberg aan de stuurboordkant op een avond in april, in de Noord-Atlantische Oceaan, 740 kilometer buiten Newfoundland (Terranova).
  • De Titanic raakte, met een snelheid van 22½ knoop, een ijsberg aan de stuurboordkant in de avond van 14 april 1912, in de Noord-Atlantische Oceaan, 740 kilometer buiten Newfoundland (Terranova).
• Zinken
  • De Titan zonk en de meerderheid van de 2.500 passagiers en bemanningsleden overleed; er waren slechts 13 overlevenden.
  • De Titanic zonk, en 1.523 van de 2.200 passagiers en bemanningsleden overleden; er waren 705 overlevenden.

Na het zinken van de Titanic, werd Robertson door sommigen als helderziend gezien. Robertson ontkende dit en beweerde dat de gelijkenissen slechts te wijten waren aan zijn kennis van de scheepsbouw.

X

DE TIJD VAN TOEN: MELKKAR GETROKKEN DOOR HONDEN 1880

X

DE TIJD VAN TOEN: VLAAMS MELKMEISJE MET HONDENKAR

X

DE TIJD VAN TOEN: AARDAPPELEN OOGSTEN TIJDENS WOII

X

DE TIJD VAN TOEN: WASDAG 1941

De was werd met de hand gedaan. Hier is het vuile goed meegenomen naar het water. Twee vrouwen doen op hun knieën de was op een vlonder (of een houten schuit). Het goed wordt met slootwater gewassen en vervolgens te drogen en te bleken gelegd op een groot grasveld.

X

DE TIJD VAN TOEN: WASSEN IN DE TEIL (FOTO 1946)

Een dagelijkse wasbeurt bij arme gezinnen tijdens de oorlogsjaren en later was echter meestal niets anders dan een nat washandje over je gezicht. Dan maakte je een emmer water warm, waste je je van top tot teen en trok je schone kleren aan. Daarna gebruikte het volgende gezinslid hetzelfde warme water om zich te wassen. Omdat je je kleren zo lang droeg zonder dat ze gewassen werden, zagen de meeste kleren er grijs en grauw uit.

X

DE TIJD VAN TOEN: MOEDERS MET KINDERWAGENS (FOTO 1947)

De vreugde over de bevrijding uitte zich in een enorm aantal huwelijken, met als gevolg heel veel baby's. In het jaar 1946 kwam het recordaantal van 284.000 baby's ter wereld. We kennen nog steeds het begrip 'babyboomgeneratie', de generatie die tijdens de geboortegolf na de Tweede Wereldoorlog geboren zijn. In de tweede helft van de jaren '40 kregen vrouwen gemiddeld vier kinderen. Gezinnen met vijf of meer kinderen waren eerder regel dan uitzondering.

X

DE TIJD VAN TOEN: SPELENDE JEUGD TIJDENS DE OORLOGSJAREN (FOTO 1940)

Als je niets of bijna niets had, moest je iets verzinnen. Er was tijdens en na de oorlog vrijwel geen speelgoed en je moest je dus behelpen met 'gratis' hulpmiddelen. De spelletjes 'tikkertje', 'boompje wisselen' en dergelijke boden goede mogelijkheden. En uiteraard het alom bekende kaartspel.

X

BOORSEM MARCEL CONAERT WANDELSTRAAT 8 CA. 1953

Marcel Conaert, Wandelstraat 8.

Op de achtergrond ter hoogte van de heg staat nu een appartement. De wei is er anno 2025 nog steeds.

X

DE TIJD VAN TOEN: BOLLENARBEIDERS

De landarbeiders waren dag in dag uit op de bollenvelden aan het werk: bollen planten, bemesten, rietdekken, ziekzoeken, rooien enzovoort. Er waren nog geen machines, dus al het werk ging met de hand. Ook als het slecht weer was werd er doorgewerkt. 
De schaftschuurtjes waren bepaald geen luxe kantines. De bollenarbeiders van toen zullen met gemengde gevoelens terugdenken aan de schaftketen waarin ze hun brood opaten. In de meeste schuurtjes waren alleen wat planken langs de wand getimmerd of er stonden houten kistjes met juten zakken erop. Soms stond er wat afgedankt meubilair in of brandde er een houtkachel, maar in de meeste schuurtjes was het steenkoud en gierde de wind door de kieren. Meestal was er een stukje afgeschut voor een plee, maar een poepdoos boven de sloot volstond ook.

TULPENBOLLENSTAMPPOT

Waren de tulpenbollen in de zeventiende eeuw nog symbool van luxe, in de hongerwinter waren ze een symbool van voedselgebrek. Tulpenbollen zijn eetbaar, maar niet heel smakelijk. Ze waren in 1944 genoeg voorradig omdat de export van bloembollen stil lag. Tulpenbollen worden op dezelfde wijze gekookt als aardappelen, echter met dit verschil dat ze in ca. 7 minuten gaar zijn.

ZIEKZOEKER

Een ziekzoeker is iemand die zieke gewassen opzoekt. Ziekzoekers zijn onder meer op bollenvelden actief. Een zieke bol kan de hele oogst ondermijnen, waardoor de bollenvelden, regelmatig en vooral in het voorjaar gecontroleerd moeten worden. Schimmels, bacteriën en virussen komen in bolgewassen op de bollenvelden voor. Verkleurde bladeren en opvallende vergroeiingen wijzen vaak op zieke bollen. Met een paraplu (om de bollen beter te kunnen zien in de zon) worden voornamelijk narcissen, tulpen, pioenen en hyacinten bekeken en zo nodig uit de grond gehaald met een 'snotkoker', een ijzeren bus zonder deksel en bodem waarmee de zieke bollen uit de grond gedraaid worden en vervolgens in een emmer gedeponeerd worden. Tijdens dit proces draagt de ziekzoeker speciale beenkappen om de verspreiding van eventuele ziektes te voorkomen. Ziekzoekers bestaan al sinds het begin van de bollenteelt, waarschijnlijk vanaf begin 20e eeuw. De methode met de paraplu en 'snotkoker' is een wat oudere methode, die vooral vroeger werd gebruikt. Er zijn ook ziekzoekers die alleen met het blote oog de bollenvelden verkennen.

X

DE TIJD VAN TOEN: ROGGE OOGSTEN IN DE STAD TIJDENS DE TWEEDE WERELDOORLOG (FOTO 1942)

Al in de eerste oorlogsjaren werden de voedseltekorten steeds groter. De overheid riep daarom mensen op om voedsel te gaan verbouwen in de eigen tuin. Zelfs binnen in de stad werden braakliggende terreinen en middenbermen gebruikt om graan te verbouwen. Dat leverde soms een merkwaardige aanblik op. De rogge werd geoogst met zeis en sikkel, midden in de stad, met woonflats op de achtergrond. Van rogge kan geen witbrood worden gemaakt, het wordt voornamelijk gebruikt voor roggebrood, maar rogge is een eenjarige graansoort die snel groeit, ook op schrale zandgrond.

X

DE TIJD VAN TOEN: TABAK TIJDENS DE TWEEDE WERELDOORLOG

Fermenteren van amateurtabak 1943.

Het werd steeds moeilijker om iets te roken te vinden. De 'eigen teelt' was voor veel mensen een uitkomst, hoewel de tabaksplant in ons natte klimaat matig gedijt. Bladeren van allerlei andere planten werden gedroogd en als surrogaattabak gerookt. Het viel ook niet mee om vloeitjes te vinden. Er zijn heel wat blaadjes uit bijbels en psalmboeken gebruikt, omdat daarin zulk mooi dun papier zit. De eigenteelt-sigaretten stonken verschrikkelijk. Een andere mogelijkheid voor rookverslaafden was de zogenaamde 'bukshag': shag waarvoor je je letterlijk moest bukken. Op straat zocht je naar peukjes waarvan je weer 'nieuwe' sigaretten kon draaien.

X

DE TIJD VAN TOEN: MAIS OOGSTEN 1943

X

PELT (TOEN OVERPELT) - GÉRARD LONCKE

Overpeltenaar Gérard Loncke. Die won won 90 jaar geleden, als eerste Belg in de geschiedenis (!), een rit in de Ronde van Italië - en hij staat niet in de Vlaamse Canon!. Loncke (1905-1979) was een bekend wielrenner. Karke was beroepsrenner tussen 1929 en 1939. Hij was vooral een goede ‘pistier’, maar ook op de weg won hij in 1931 en 1932 ritten in de Ronde van Frankrijk. In 1933 nam hij deel aan de Giro en won op 14 mei 1933, als eerste Belg in de geschiedenis, de zevende rit, over een afstand van 228 km, tussen Rome en Napoli. Ook de zestiende rit schreef hij op zijn naam. In beide ritten was hij de sterkste in de spurt, telkens voor de legendarische Italiaan Alfredo Binda. ’s Winters reed Karke vooral zesdaagsen. Het toeval was dat hij, in de winter voor de Ronde van Italië, in New York en Chicago een zesdaagse had gereden en op de terugweg op de boot kennis maakte met een Italiaanse schone… Ze heette Estrella. Die zomer wou hij sowieso de Giro rijden om haar in Italië terug te zien. Ze zou in een riant stulpje wonen en Karke wou haar met zijn ploegmaats gaan bezoeken. Bij aankomst bleek Estrella een kloosterzuster te zijn.

TONGEREN - TONGERSCHE COÖPERATIEF

"Op de hoek van de Wijngaardstraat en de Mombersstraat werd op 12 juni 1910 de Tongersche Coöperatief officieel ingehuldigd door o.a. Emile Vandervelde, Anseele, Debunne en Camille Huysmans. Het bestuur van de Coöperatief werd gevormd door Eugène Mornard, Joannes Vanbuul, Mathieu Creten, Antoon Vrancken, Théophile Depuis, Pierre Diriken, G. Filot, August Meesen en Frans Rijkhals. De bedoeling was om koopwaar tegen een gunstige prijs te leveren aan de man in de straat. Er kon niet alleen brood aangekocht worden, maar ook koloniale waren, veevoeder, specerijen, tabak, klompen enz. Ook voor onderhoudsproducten kon men er terecht. De goederen werden ook aan huis besteld met een hondenkar". Op die locatie is er nu een appartementsgebouw.

TONGEREN - KRUISPUNT AAN DE STATIONSLAAN

X

NEERHAREN (TOEN NEERHAEREN) - JULIENNE CAMPSTEYN POSEREND BIJ HET MELKMATERIAAL: "DE AFROMER" 1917

X

DE TIJD VAN TOEN: STEKEN VAN ASPERGES 1944

NEERHAREN - HOTEL "NOVA"

Het hotel werd in 1929 gebouwd door Remy Schutters; in 1931 overgenomen door de familie de Jonge en sedert 1960 uitgebaat door Habes-Meex (deze info was geplaats in 1978).

X

NEERHAREN (TOEN NEERHAEREN) - DRAAIBRUG (PERIODE ONBEKEND) EN HOTEL DU PONT (1926)

X

NEERHAREN (TOEN NEERHAEREN) / HERBRICHT

Ingekleurde versie

Upscaled

Op de binnenkoer van "De Overslag" poseert Hélène Jongen.

Bij ernstige maasoverstromingen waren de Herbrichtenaren volledig van de bewoonde wereld afgesloten: zij geraakten zonder brood omdat de bakovens ondergelopen waren; de witte vlag werd uitgehangen, zodat "Sjang van de Overslag" voorraad proviand per bootje naar Herbricht diende te vervoeren.

XXX

NEERHAREN (TOEN NEERHAEREN) - DE MAAS

Ingekleurde versie

Upscaled

De Maas en uiterst links staat een bankje met daarnaast de ingang om naar hoeve "De Overslag" te gaan. Tot 1904 uitgebaat als drankgelegenheid, bekend onder de naam "La belle Vue"; facteur Fons, op de voorgrond, keert terug naar het dorp.

XXX

HERBRICHT

X

DE TIJD VAN TOEN: OMA AAN DE KACHEL 1955

De meeste boerenbedrijven waren familiebedrijven. Op de boerderijen woonden vaak drie generaties. Oma en opa, vader en moeder, en een schare kinderen leefden onder één dak. Ze voerden een gezamenlijke huishouding, werkten met z’n allen op het land en waren economisch afhankelijk van de opbrengsten van de boerderij. Het was van oudsher gebruikelijk dat het agrarisch bedrijf van vader op zoon werd overgedragen. Het was vaak de oudste zoon die het boerenbedrijf overnam. Tot op de laatste dag van hun leven bleven zijn ouders op de boerderij wonen en genoten van hun oude dag bij de kachel in de boerenkeuken.

X

TONGEREN - MOEREPOORT EN HUIS STOFFELS

X

NEERHAREN (TOEN NEERHAEREN)-HERBRICHT: CAFÉ-RESTAURANT GHYSEN-CAMPSTEYN

X

NEERHAREN (TOEN NEERHAEREN) - WATERBEVOORRADING

X

NEERHAREN (TOEN NEERHAEREN) - KASTEELSTRAAT (TOEN DORPSTRAAT EN LATER KERKSTRAAT)

X

NEERHAREN (TOEN NEERHAEREN) HEIRBAAN (TOEN HEREBAAN)

X

NEERHAREN (TOEN NEERHAEREN) - STEENWEG MET KAPELHOF (FOTO DATERENT VAN VOOR 1937)

De Staatsbaan, richting Rekem (toen reckheim), met links het "Kapelhof" destijds eigendom van de familie Schoenmaekers-Dumonceau. 

X