TERUG NAAR HERBRICHT (ARTIKEL UIT 2025)

Rudi (links) komt nog wekelijks op de koffie bij Jo (rechts).

Rudi bezoekt bijna-spookdorp Herbricht na sloop van zijn café Maasvallei: "Dit dorp nemen we mee naar het graf"

Sinds de afbraak van zijn bekende café, Café Maasvallei, blijft Rudi Smeets terugkeren naar zijn Herbricht, het laatste dorpje in de winterbedding van de Maas. Hij gaat er nog wekelijks op de koffie bij de laatste 2 inwoners, Jo en Mariet. Toch staat al vast dat Herbricht op termijn zal verdwijnen. "Fietsen langs waar ooit mijn café stond, doet nog steeds erg veel pijn", zucht Rudi. De sloop van het bekendste pand in Herbricht startte op 25 september. Café Maasvallei vormde meer dan een eeuw lang een vaste halte voor fietstoeristen. De afbraak kadert binnen een uitdoofbeleid. Na zware overstromingen in 1993 en 1995 werd beslist dat dorpen in de winterbedding van de Maas moesten verdwijnen. Er mochten geen nieuwe inwoners komen wonen. Huizen van mensen die verhuizen of overlijden, worden afgebroken. "Recent zijn mijn huis en café zo gesloopt. Ik ben er al enkele keren langsgefietst", vertelt oud-inwoner en cafébaas Rudi Smeets zichtbaar geëmotioneerd. "Ik ben nog niet over het terrein gewandeld. Dat doet te veel pijn." In de jaren 70 woonden er nog 40 mensen. Nu zijn Jo Eurlings en zijn vrouw Mariet de laatste inwoners. Het koppel blijft voor hun paarden. "Toen de sloop effectief startte, ben ik op enkele dagen tijd jaren ouder geworden. Dat heeft me veel harder geraakt dan ik had gedacht", aldus Jo. Rudi van Herbricht Na de overstromingen van 2021 besliste Rudi om het café niet te heropenen en te verhuizen naar Rekem, zo'n 5 kilometer verderop. "Ik mis de omgeving, de buren en mijn werk. Ik heb bijna 59 jaar in dat huis gewoond. Mijn familie heeft er 3 generaties lang een café gehad, 105 jaar in totaal. Ik ben van onder de kerktoren en blijf Rudi van Herbricht." Zelfs jaren later blijft dat onverwachte vertrek nazinderen bij de oud-cafébaas. "Herbricht en het openbare leven in mijn café waren mijn partner. Mensen noemden me zelfs de burgemeester van Herbricht. Ik heb 21 overstromingen meegemaakt, waarvan 6 binnenshuis. Tegelijk zorgde de Maas voor heel veel bezoekers. Als die laatste overstroming in 2021 er niet was geweest, had ik hier waarschijnlijk nog gewoond." De nieuwe cafébaas van Herbricht Rudi blijft ondertussen wekelijks langskomen in Herbricht. "Die afspraak zeg ik zelden af. We bellen elkaar ook af en toe. Tijdens de sloop van mijn huis en café hoorden we elkaar regelmatig. Wanneer ik nu langskom, drinken we enkele koffies en praten we bij." Aangezien Jo nu de oud-cafébaas van koffie voorziet, zijn de rollen omgedraaid. "Toen ik vroeger bij hem in het café kwam, wist Rudi me steeds de laatste nieuwtjes te vertellen. Wanneer hij nu langskomt, kan ik hem al eens verrassen met nieuws uit de buurt." De Maas is mijn tweede vrouw: wanneer die overstroomt hebben we ruzie Jo Eurlings, een van de laatste 2 inwoners van Herbricht Andere oud-bewoners ziet het duo veel minder. "Dat is jammer, maar die mensen zijn natuurlijk ook erg geraakt in hun hart. Je bent en blijft Herbrichtenaar", vertelt Jo begripvol. "Als je vroegere woning dan gesloopt wordt, doet dat pijn. Terugkeren zal te moeilijk zijn. Voor mij is de Maas mijn tweede vrouw. Om de zoveel jaar hebben we eens ruzie als het overstroomt. Dan zit je met ellende, maar de Maas heeft iets. Je kan je herinneringen ook niet uitwissen." Waarom houden mensen van een dorp dat al meermaals overstroomde? Hoe komt het dat Jo en Rudi ondanks de vele ellende nog altijd zulke sterke gevoelens hebben voor hun dorp? "Je koopt of huurt om een dak boven je hoofd te hebben en toegang te krijgen tot voorzieningen, maar eigenlijk gaat het veel verder", legt Stijn Oosterlynck, hoogleraar Sociologie aan de UAntwerpen uit. "Je creëert sociale relaties en het wordt deel van je identiteit. Zelfs de Maas maakt deel uit van dat dorp en de context, en dus hun identiteit." "Vertrekken doet ze dus een stukje van hun identiteit verliezen. Ze hebben er tenslotte jarenlang gewoond", voegt professor Psychologie Jessie Dezutter (KU Leuven) toe. "Een thuisgevoel is belangrijk voor ons welbevinden. Onderzoek wijst uit dat ergens lang blijven een veilig gevoel creëert. Mensen hechten veel belang aan zo'n rode draad in hun leven. Vertrekken veroorzaakt een breuk in die draad." Wat met de toekomst van Herbricht? Zo gaan Rudi, Jo, Mariet en Herbricht dus een nieuw jaar tegemoet. "Ik hoop dat Jo en Mariet hier 100 jaar worden", aldus Rudi. "Ik denk dat het na hen ophoudt." Jo koestert nog een klein beetje hoop. "Mijn jongste dochter wil eigenlijk erg graag terugkeren. Zij houdt van Herbricht en de schoonheid hier. Ze beseft dat het iets heeft. We kunnen dat niet omschrijven, je moet dat zelf ervaren."